SONGÜL DÜNDAR’IN “ÜÇ KANGAL” KİTABI ÇIKTI
Abdullah Çağrı ELGÜN
“ÜÇ KANGAL” Kitabının “Arka
Kapak Yazısı”nda Songül DÜNDAR, okuyucularına bu romanın konusunu ve
özünü bu romandan çıkarılacak dersi kısaca şöyle özetleyerek okuyucusuna sesleniyor:
“Bu Roman:
Hayvanları sev diyor.
Hayvanları öldürme diyor.
Hayvanlara eziyet etme diyor.
Hayvanların insanlara sadakatini anlatıyor.
Hayvanların da bir ailesi var diyor.
Bu Roman:
Çiçeklere zarar verme diyor.
Ormanlara kıyma, yakma diyor.
Suları kirletme, çevreyi temiz tut diyor.
Bitkiler bu insanların soluğudur, ormanları yakma
diyor.
Bu Roman:
Doğanın korunmasını yazıyor.
Doğa katliamına şiddetle karşı çıkıyor.
Doğaya zarar verilmesine, isyan ediyor.
Bu Roman:
İyi insan olmayı, öğütlüyor.
İyi insan olmanın koşullarını, anlatıyor.
İyi insan olmanın önemini, anlatıyor.
Bu Roman:
İnsanlara, hayvanlara, bitkilere ve doğaya zarar
verme diyor.
İyi insan ol!
Devri daimde insan sıfatından
düşme!
Ve nihayet bu Roman, Diyor ki:
İyi İnsan; Hak Yanında Makbuldür.
İyi İnsan; İnsan Gider, İnsan Gelir Devri Daimde.”
ÜÇ KANGAL (FABL) KİTABI HAKKINDA:
Araştırmacı Yazar ve Âşık Gülüm
Ana’nın, “Üç Kangal Kitabı”nda adları geçen kahramanlar, bunların anne ve babaları ve daha
çok da “Fabl” konunun ana kahramanı “Ayaz” etrafında
şekilleniyor.
Ayaz Erkek bir Kurt Kırması: (Erkek Kangal Köpek ve Dişi Kurt’un Çiftleşmesi Sonucu
ortaya çıkan bir Melez Yavru, “Kurt Kırması”)
Herkül (Aslan görünümlü, büyük bir cüsseye sahip, boylu poslu
ve diğer köpeklerin hemen hepsinden iri ve daha büyük bir Kangal Köpeği),
Sendi (250 kelimeye kadar konuşmaları anlayabilen, iyi cins,
eğitimli bir köpek).
Raki (Sendi’nin kardeşi)
Olaylar: “Ayaz” ın çevresinde başlayıp, “Ayaz”ın hayal dünyası ile eski Enkarne yaşamları ve bu yaşamlar sırasında edindiği deneyimlerini kendi ağzından anlatımlarla romanın yazarı Araştırmacı Yazar ve Âşık Gülüm Ana bizlere enteresan bir roman özelliği ile ele alarak sunuyor. Olayların ardından, her şey yolunda akıp giderken, aralıklı konu birden bırakılıp ilmî, Tasavvufi, spiritüalizm, enkarnasyon üzerine yöneliyor. Bu aşamada en eski devlet, millet ve kabilelerin ilkel ve ilkel olmayan dönemlerindeki Enkarnasyona olan inançları; geçmiş dinlerin bu uygulamalarıyla ilgili geçmiş yaşamalara dair kadim bilgiler aktarılıyor.
Romandaki olaylar ve ana yapıdaki
kurgular “on bölüm” halinde, “Ayaz” adındaki, kurt
ve kangal karışımı “kırma” bir köpeğin bir domdom kurşunuyla
kıskanç komşuları tarafından vurularak ağır yaralanması sonucu, ölmeden önce
onun ağzından anlatımlarla okuyucuya sunuluyor. Enkarne yaşamlarına dair bilgiler
çevresinde oluşan, Enkarnasyon Halkalarıyla genişleyip çoğalan, köpeğin
iç dünyasındaki ruhsal durumları ve hayvanların, insanlar gibi konuşturularak
güzel bir Fabl örneği ile ilmî ve edebî bir roman ve Edebî sanatlardan Teşhis
ve İntak Sanatlarını en güzel bir örneği, güzel ve etkileyici bir
şekilde ortaya konulmuştur.
Bütün bu bilgilere, değişik ülkelerdeki inanışlar, çeşitli din değişim dönemlerdeki Enkarnasyonla ilgili sağlam ve delillere dayalı bilgiler de eklenerek yazarın iddiasını ve savını daha güçlü kılacak ilmî ve edebî bilgilerle, kitap sonlandırılıyor.
Araştırmacı Yazar ve Âşık Gülüm Ana
bu kitabı yazmak ile geçmişte
Türk Edebiyatı ve Türk Edebiyat Tarihinde çok istisna, ender olarak
karşımıza çıkan, hayvanlara insanlar gibi karakter verip, onlara insan benliği yükleyerek,
bitki ve hayvanları insanlar gibi konuşturma, düşündürme ve hayallerinin
anlatılmasına sağlama olayına: Türk Edebiyatında Edebî Sanatlardan “Teşhis
ve İntak” meydana getirilen eserlere de “Fabl” denmektedir. Bugün
dahi bu örneklere, çok az rastlanmakta olup, Araştırmacı Yazar ve Âşık Gülüm
Ana, 21.y.y Çağdaş Türk Edebiyatında, bunu başaran güzide şahsiyetlerden biridir.
Kendisini, girdiği bu meşakkatli, çetrefilli yolda kutluyor, başarılarının daim olmasını dileyerek, yolunuz açık, bahtınız size yâr olsun diyorum.
Kitabın Konusu:
Bugüne kadar gelmiş geçmiş bütün kadim dinlerde
mevcut olan: ara konu: “Reenkarnasyon” olayı ele alınıyor. Fabl tründe
Türk edebiyatında birçok örneklere rastlamaktayız; ancak bu Fabllarda
konu Enkarnasyon değildir. Daha çok bitki ve hayvanların konuşturulmalarıdır.
“Fabıl” Türünde Yazılmış En Eski Türk ve
Yabancı Eserler:
“Altun Yaruk”, “Kalyanam
Kara, Papam Kara”, “Mantık’ut Tayr (Kuş Dili), Beydeba'nın:
Kelile ve Dimne, “Ezop ‘un Masalları”, “La Fontaine’in Masalları” ve benzerlerini çoğaltarak anlatmak mümkündür.
Dünya edebiyatında, Fabl türünün, bilinen en eski örnekleri; Hint ve Antik Yunan kültürlerine, Türk Edebiyatındaki en eski örnekleri ise Uygur Edebiyatı ve Divan Edebiyatı Dönemlerine dayanmaktadır. Hayvanlara, bitkilere ve cansız varlıklara, insanî özellikleri yükleyerek, insan benliği vererek anlatımlar “Fabl”, konuşturmalara da Edebî Sanatlardan: “Teşhis ve İntak” adları verilmektedir. Örnek:
GÖZÜMLE GÖRDÜM
Bir garip
mekânda kendimi buldum
Karınca fil
yuttu gözümle gördüm
Korkudan gül
gibi sararıp soldum
Kedi timsah
tuttu gözümle gördüm
Hep derler
kuvvetli zayıfı ezer
Her birinin
huyu türüne benzer
Keçi dağda
bağda deveyle gezer
Deveyi tuş
etti gözümle gördüm
Köstebek
yılanın kabrini kazdı
Hamsi balinayı
çiğnedi ezdi
Kelebek
deryada yüzdükçe yüzdü
Manda çayda
battı gözümle gördüm
Kavak gibi
olmuş terenin boyu
Kızılırmak
kadar pınarın suyu
Dünyanın
çapında derin bir kuyu
Nenem dağ
eritti gözümle gördüm
Bülbül hafız
olmuş okur kuranı
Tazı mahkemede
kurmuş divanı
Fare yuvaları
ejder mekânı
Taşta hurma
bitti gözümle gördüm
Dinozoru taşır
atın yelesi
Gergedanlar
olmuş kazın kölesi
Sincap
arslanların kanlı belası
Fare sürü
güttü gözümle gördüm
Kaplumbağa
aşçı keklikler diva
Ceylan garson
idi Van Gölü tava
Ne dağ bayır
kaldı ne de bir ova
Karga tarla
sattı gözümle gördüm
Sığırcık
güneşi kaplar sabahtan
Jet hızıyla
gider turna durmadan
Kuşlar ordu
kurmuş leylek komutan
Serçe asker
gitti gözümle gördüm
Yerinde
duramaz hep konar göçer
Önüne geleni
biçer ha biçer
Sanki
görevlidir sabırlar ölçer
Pire Şah’a
çattı gözümle gördüm
Gülüm Ana
hikmet vardır aşında
İnsan tuhaf
olur olgun yaşında
Uyumuş
kalmışım masa başında
Biri beni
dürttü gözümle gördüm
Kaynak: Araştırmacı
Yazar, Âşık Saz Ustası Gülüm Ana (Songül DÜNDAR) 17.02.2025
SORDUM SARI ÇİÇEĞE:
Sordum sarı
çiçeğe:
Benzin neden sarıdır?
Çiçek eydür: “Ey, Derviş!
Ahım dağlar eritir…”
Yine sordum
çiçeğe:
Sizde, ölüm var mıdır?
Çiçek eydür: “Ey, Derviş!
Ölümsüz yer var mıdır?”
Yine sordum
çiçeğe:
Kışın nerde olursuz?
Çiçek eydür: “Ey, Derviş!
Kışın türab oluruz.”
Yine sordum
çiçeğe:
Tamuya girer misiz?
Çiçek eydür: “Ey, Derviş!
Ol münkirler yeridir.”
Yine sordum
çiçeğe:
Uçmağa girer misiz?
Çiçek eydür: “Ey, Derviş!
Uçmak âdem şehridir.”
Yine sordum
çiçeğe:
Gül, sizin neniz olur?
Çiçek eydür: “Ey, Derviş!
Gül Muhammed teridir.”
Yine sordum
çiçeğe:
Âdem'i bilir misiz?
Çiçek eydür: “Ey, Derviş!
Âdem binde biridir.”
Yine sordum
çiçeğe:
Kırklar'ı bilir misiz?
Çiçek eydür: “Ey, Derviş!
Kırklar Allah yâridir.
Yine sordum
çiçeğe:
Rengin neden dönüktür?
Çiçek eydür: “Ey Derviş!
Aşk oduna
yanıktır.”
Yine sordum
çiçeğe:
Sen, beni bilir misin?
Çiçek eydür: “Ey, Derviş!
Sen Yunus değil misin?”
Yunus Emre
Asıl Adı Alaeddin Gaybi Olan
Alevî-Bektaşî Halk Ozanı: Dedesi, Alaeddin bin
Yusuf; Babası: Alaiye Begi (Alanya Beyi) Hüsameddin Mahmud’dur. Alanya
Beyliğini bırakarak Bektaşî Dergahına Mürit olarak girdiği söylenir. Hacı
Bektaş-ı Veli’den sonra, Bektaşîlik Tarikâtının başına geçen Abdal
Musa'ya bağlanarak Tasavvuf Yoluna girdi. Kaygusuz Abdal, Bektaşî Erkannâmesi
üzerinde bazı düzenlemeler yaparak Bektaşîliğin ilk "Erkannâmesini"
hazırladı. Böylece Bektaşîlik Tarikatı’nın ilk “Tüzük Yapıcısı”
“Kaygusuz Abdal” olmuş oldu. Mısır'a giderek Bektaşîliği
yaymaya çalıştı ve orada vefat etti.
Didaktik türdeki eserlerinde, açık ve yalın bir dil kullandı. Nükteli ve iğneli bir üslûbu vardır. Alevî-Bektaşî şiir geleneğini sürdürdü. Bazı şiirlerinde Yunus Emre'nin etkileri görülür.
Kaplu Kaplu
Bağalar (Şathiye):
14.ve 15. yüzyıl Eski Anadolu Türkçesi fonetiğinde (Örneğin: Domuz yerine tonuz/donuz, söğüt yerine söğüt, budunu yerine budun) sadık kalınmış yazma nüsha metni şöyledir:
Kaplu kaplu bağalar
Kanatlanmış uçmağa
Kertenkele derilmiş
Diler Kırım geçmeğe
Kelebek; ok, yay almış
Ava şikâra çıkmış
Donuzları korkudur
Ayuları kaçmağa
Ergene’nin köprüsü
Susuzluktan bunalmış
Edirne minaresi
Eğilmiş su içmeğe
Kazaza balta koydum
Çevirişin dermezim
Çuval çayırda gezer
Segirdüben kaçmağa
Allah’ımın dağında
Üç bin balık kışlamış
Susuzluktan bunalmış
Kanlı ister göçmeğe
Leylek koduk doğurmuş
Ovada zurna çalar
Balık kavağa çıkmış
Sögüt dalın biçmeğe
Kelebek buğday ekmiş
Manisa Ovası’na
Sivrisinek derilmiş
Irgat olup biçmeğe
Bir sinek bir devenin
Çekmiş, budun koparmış
Salinuban seğirdür
Bir yâr ister koçmağa
Bir aksacık karınca
Kırk batman tuz yüklenmiş
Gâh yorgalar gâh seker
Şehre gider satmağa
Donuz dügün eylemiş
Ayuya kızın vermiş
Maymun sındı getirmiş
Kaftan gömlek biçmeğe
Deve hamama girmiş
Dana dellallık eder
Su sığırı natır olmuş
Nöbet ister çıkmağa
Kaygusuz’un sözleri
Hindistan’ın kozları
Bunca yalan söyledin
Girer misin uçmağa
Kaygusuz Abdal
(Not: Metindeki şikâr av, çerviş iç yağı, koduk sıpa, sındı makas, koz ceviz, uçmak ise Cennet anlamına gelir.)
KOCA TANRI
Yücelerden yüce tanrı
Gündüzlerden gece tanrı
İsmin vardır cismin yoktur
Sen benzersin hiçe tanrı
Yücelerden yüce gördüm
Erbabsın sen koca tanrı
Bu allahlığı sen nerden
Satın aldın kaça tanrı
Ali ile bir olmuşsun
Bir mektepte okumuşsun
Ali olmuş hafız kelam
Sen okursun hece tanrı
Kıldan bir köprü yapmışsın
Gelsin kullar geçsin deyu
Hele biz şöyle duralım
Yiğit isen sen geç tanrı
Yaratmışsın bağ-u cennet
Kulların etsinler sohbet
Cehennemi ne yarattın
Be akılı koca tanrı
Unuttuk diye namazı
Bizi ateşe atarsın
Kul yanması abes değil
Gel bas kızgın saca tanrı
Senin kulların anılır
Atası, anası ile
Senin anan baban yoktur
Benzersin bir hiçe tanrı
Seni her yerde görürüm
İçin dışını bilirim
Sırrın halka faş edersem
Halin nice olur tanrı
Kaygusuzum der buradan;
Cümle mahlûku yaradan,
Kaldır perdeyi aradan,
Gezelim beraber tanrı.
Kaynak: Kaygusuz
Abdal (https://www.antoloji.com/koca-tanri-siiri/?siralama=p)
Kaygusuz Abdal'ın ham sofuluğu ve olgunlaşmamış insan (nefis) terbiyesini
hicvettiği
meşhur Kaz Destanı şiirinin yazma
mecmualardaki özgün halinden bir bölüm şu şekildedir:
Bir kaz aldım ben karıdan,
Boynu da uzun borudan,
Kırk abdal kanın kurudan,
Kırk gün oldu kaynadırım kaynamaz.
...
Kaygusuz Abdal n'idelim,
Ahd ile vefa edelim,
Kaldır postu biz gidelim,
Kırk gün oldu kaynadırım kaynamaz.
Kastamonu (Tosya) yöresinden derlenen "Tiridine
Bandım Türküsü", TRT Repertuvarında yer alan anonim eserin, tam ve
orijinal metninde yer alan sözleri bize güzel bir Fabl örneği
vermektedir:
Of of,
Aşağıdan gelir
Türkmen koyunu, amman amman,
Selviye
benzettim yârin boyunu.
Amanın yandım,
amanın amanın yandım,
Tiridine
tiridine bandım,
Bedava mı
sandın para verip aldım.
Of of,
Sabahınan
erken çifte giderken, amman amman,
Öküzüm,
torbadan düştü gördün mü?
Amanın yandım,
amanın amanın yandım,
Tiridine
tiridine bandım,
Bedava mı
sandın para verip aldım.
Of of,
Manda yuva
yapmış söğüt dalına, amman amman,
Yavrusunu
sinek kapmış gördün mü?
Amanın yandım,
amanın amanın yandım,
Tiridine
tiridine bandım,
Bedava mı
sandın para verip aldım.
"Sabah
ezanını okurken
Müezzin
minareden uçtu gördün mü?"
Amanın yandım,
amanın amanın yandım,
Tiridine
tiridine bandım,
Bedava mı sandın para verip aldım.
(Not:
Yöresel bazı derlemelerde esere sonradan "Sabah ezanını okurken / Müezzin
minareden uçtu gördün mü?" dizesi de eklenmiştir.)
Yöresel Gerçeklik: Araştırmacılara göre bu türküdeki ifadeler aslında imkânsızlık değil, Kastamonu ağzına ait bir mecazdır. Çeltik tarlalarında sıcaktan bunalan mandaların yere sarkan salkım söğüt dallarının altına yatmasına "yuva yapmak", sineklerin yavru mandaları ısırmasına ise yöre ağzında "kapmak" denmektedir.
Fabıl, Teşhis
ve İntak Sanatları:
tür eserler: Hayvanları, insan gibi düşündürüp konuşturma, böylece
onların ağzından topluma bir kıssadan hisse, olay, durum ve vaka hakkında
insanı, toplum fertlerini düşünmeye sevk etmektir. Böylece olay ve durumlar
hakkında, yorum yapma ve kimi zaman da ahlâka dair, dersler çıkarmayı amaçlar.
Bu türün, en köklü olarak ortaya konmuş eserlere “Fabıl”, Onları
konuşturma ve insan benliği vererek düşündürmeye: Edebî Sanatlardan “Teşhis
ve İntak” denilmekte olup, bu tür Edebî Sanatların en belirgin
özellikleri ve örnekleri aşağıda verilmiştir.
Türk ve Dünya
Edebiyatlarındaki En Eski Fabl Örnekleri:
Pançatantra
(Beydeba - MÖ 3. yüzyıl / MS 3. yüzyıl): Dünya Edebiyatında Fabl türünün bilinen en eski ve en kapsamlı
kaynağı kabul edilir. Hint Bilgesi Beydeba tarafından hükümdar
çocuklarına, siyaset ve ahlâk eğitimi vermek amacıyla, kâleme alınmıştır.
Ezop Masalları
(Ezop - MÖ 6. yüzyıl): Antik Yunan
Edebiyatında sözlü gelenekten derlenen, bu kısa öyküler, türün Batı'daki
kurucu metinleridir. Tilki, Karga, Ağustos Böceği ve Karınca gibi
hayvanlar üzerinden kurnazlık, çalışkanlık ve kibir gibi evrensel insani
zaafları ele alır.
Kelile ve
Dimne (İbnü'l-Mukaffa - 8. yüz yıl): Kökeni Hint
Eseri Pançatantra'ya dayanan eserin Farsça üzerinden Arapçaya
çevrilmiş ve yeniden işlenmiş halidir.
Adını, “İki
Çakaldan” alan bu eser, yöneticilere Adalet, Dostluk, İhanet ve Devlet
Yönetimi konularında öğütler verir.
Fabl'lar (Jean de La Fontaine - 17. yüzyıl): Antik Dönem ve Doğu kaynaklarından (özellikle Ezop ve Beydeba'dan) esinlenerek manzum biçimde yazdığı Fabllarla türe modern ve edebi formunu kazandırmıştır. Toplumsal adaletsizlikleri, güçlülerin zayıfları ezmesini ve insan doğasındaki ikiyüzlülüğü ince bir mizahla eleştirir.
TÜRK
EDEBİYATINDAKİ EN ESKİ FABL ESERLERİ:
Altun Yaruk ve
Kalyanamkara Papamkara Hikâyesi (Uygur Dönemi - 9. ve 10. yüzyıllar): İslâmiyet Öncesi Türk Edebiyatında Budizm'in
etkisinde kâleme alınan bu metinler, Fabl özellikleri taşıyan En Eski
Türkçe Anlatılardır. Hayvanların kendi aralarındaki konuşmaları üzerinden
iyilik, merhamet ve dürüstlük gibi Budist ahlâk ilkeleri işlenir.
Kutadgu Bilig
(Yusuf Has Hacip - 11. yüzyıl): Doğrudan bir Fabl
Kitabı olmamakla birlikte, eserin içerisinde yer alan bazı bölümlerde,
hayvan sembolizmi ve Fabl tekniğinden yararlanılmış olduğunu
göstermektedir. İdeal devlet yönetimi ve mutlu olma yolları alegorik bir
dille anlatılır.
Mantıku't-Tayr
/ Kuş Dili (Gülşehrî - 14. yüzyıl): İranlı Şair
Ferîdüddin Attâr'ın aynı adlı eserinin Türkçeye uyarlanmış ve genişletilmiş
halidir. Hüthüt Kuşunun rehberliğinde Simurg adlı efsanevi kuşu
aramaya çıkan kuşların yolculuğu üzerinden, tasavvufi olgunlaşma ve nefis
terbiyesi konu edilir.
Harnâme (Şeyhî
- 15. yüzyıl): Türk Edebiyatında
Batılı anlamda Fabl türünün ilk yetkin ve özgün örneği kabul edilir. Öküzlere
özenerek boynuz sahibi olmak isterken elindeki kulaklarından ve kuyruğundan da
olan zavallı bir eşeğin trajikomik hikâyesiyle toplumsal eşitsizlik ve
açgözlülük hicvedilir, eleştirilir.
Tercüme-i Manzume (İbrahim Şinasi-1859): Tanzimat Döneminde Batı Edebiyatından yapılan ilk manzum çeviri eseridir. Şinasi bu eserde La Fontaine'in bazı Fabllarını Türkçeye çevirerek türün, modern Türk Edebiyatına girişini sağlamıştır.
İpek Yolu
üzerindeki Dunhuang Binbuda Kütüphanesi (Mağaraları) külliyatı ve Turfan kazılarında bulunan 3. ile 11.
yüzyıllar arasına tarihlenen Uygur, Çin ve Orta Asya El Yazmaları İle
Blok Baskı (Matbaa) Metinleri, farklı kültür ve inançların hayvan
sembolizmi üzerinden nasıl ortak bir Ahlâk Dili kurduğunu gösterir.
Klasik Batı
Fabllarındaki salt mizahi ve eleştirel yapının aksine, bu metinlerdeki Fabl
(hayvan masalı / çatik) unsurları doğrudan dini öğreti, ruh göçü
(reenkarnasyon), evrensel merhamet ve şifa pratikleriyle iç içe geçmiştir.
İkiz Kardeşler
ve Prens Kalyanamkara ile Papamkara Hikâyesi:
Halk arasında
ses benzerliği nedeniyle bazen "Kaynanam Kara Papam Kara" şeklinde
de telaffuz edilen Prens Kalyanamkara ve Papamkara (Edgü Ögli Tigin
ve Ayıg Ögli Tigin) anlatısı, Binbuda Kütüphanesi (Mağaraları)'nda
bulunmuş en önemli Uygurca el yazmalarındandır. İkiz ve Zıt Kardeş Arketipi:
Hint, Budist, Macar, Fin, Polonya ve Kelt Mitolojilerinde sıkça görülen "İyi
ve Kötü İkiz/Kardeş" (Işık ve Karanlık, Bilgelik ve Açgözlülük)
ikiliği bu eserin temelini oluşturur. Prens Kalyanamkara (İyi
Düşünceli Prens) tüm canlıları kurtarmak isterken, kardeşi Papamkara
(Kötü Düşünceli Prens) kıskançlık ve hırsla ona ihanet eder.
Fabl ve Hayvan
Motifleri: Budist
edebiyatta Jataka (Uygurcada Çatik) adı verilen bu öykülerde hayvanlar yalnızca birer dekor
değil, insanlarla iletişim kuran, acı çeken ve ahlâkî ders veren aktif
öznelerdir. Prens Kalyanamkara'nın saraydan ayrılma sebebi, kuşların
böcekleri, yılanların kurbağaları yediğini görerek doğadaki bu acımasız döngüyü
durdurmak istemesidir.
Konuşan ve Yardım Eden Hayvanlar: Yolculuk boyunca prensin karşılaştığı deniz canlıları, ejderhalar ve orman hayvanları tıpkı klasik Fabllardaki gibi insani erdemleri (vefa, şükran, merhamet) temsil eder. Kötü kardeşin gözlerini kör etmesine rağmen prensin hayvanlara ve doğaya duyduğu şefkat sayesinde mucizevi biçimde iyileşmesi, iyiliğin doğa tarafından ödüllendirilmesi temasını işler.
Manihaizm
Çevresi Metinlerinde Fabl Özellikleri:
3.yüzyılda Mani tarafından kurulan ve 8. yüzyılda Uygurların resmî dini haline gelen Manihaizm, öğretilerini halka yaymak için Mesel ve Fabl tekniğini en yoğun kullanan inanç sistemlerinden biridir.
Işık ve
Karanlık Alegorisi: Maniheist
Uygur metinlerinde (Örneğin: Huastuanift veya Maniheist
vaaz parçalarında) hayvanlar, evrendeki "Işık" (iyilik) ve “Kötülük” (Kötülük-Madde)
savaşının sembolleridir.
Kelile ve
Dimne (Pançatantra) Bağlantısı: Maniheist
rahipler, Hint kökenli Pançatantra ve Kelile ve Dimne masallarını Soğdca ve Uygurcaya uyarlayarak kendi
vaaz kitaplarına dahil etmişlerdir. Bu metinlerde Aslan, Çakal, Maymun ve Kaplumbağa
gibi hayvanlar üzerinden nefsin tuzakları, dünya malına tamah etmenin
tehlikeleri ve bilgece yaşama kuralları anlatılır.
Avcı ve Tuzak Metaforu: Maniheist Fabllarda şeytan veya karanlık güçler genellikle "kurnaz bir avcı", insan ruhu ise "tuzağa düşen bir kuş veya ceylan" olarak kişileştirilir. Hayvanların kendi aralarındaki diyaloglarla tuzaktan kurtulma çabaları, müminlere ruhlarını bedensel arzulardan kurtarma öğüdü verir.
Çin, Fin-Ugor
(Macar, Fin) ve Kelt (Türk) Kültürleriyle Ortak Kökler:
İpek Yolu'nun
kesişim noktası olan Dunhuang (Binbuda Kütüphanesi) yazmaları, Avrasya bozkır
kültürleri ile Avrupa'nın kadim halkları arasındaki ortak anlatı mirasını
yansıtır.
Çin Budist Anlatıları ve Blok Baskılar: 3. ve 5. yüzyıllarda Çinceye çevrilen Avadana ve Jataka derlemeleri, dünyadaki İlk Matbaa (tahta kalıp) baskılarının da temelini oluşturmuştur. Bu metinlerde: Maymun Krallar, Konuşan Geyikler ve Bilge Filler üzerinden yöneticilere adalet ve halka şefkat gösterme dersleri verilir.
Fin-Ugor ve
Bozkır Hayvan Destanları:
Eski Uygur metinlerindeki hayvan sembolizmi ile Fin “Türk”
(Kalevala Destanı) ve Macar
“Türk” halk anlatılarındaki totemik hayvan figürleri (Kurt, Geyik, Ayı, Kuzgun) büyük benzerlik gösterir. Her iki
gelenekte de hayvanlar "Soy Atası" veya "Yol Gösterici
Bilge" konumundadır.
Kelt (En Eski Türkler) ve Slav (Polonya “En Eski Türkler” Kültüründeki Paralellikler: Kelt Mitolojisindeki "İkiz Kahramanlar" ve şekil değiştiren bilge hayvanlar (Örneğin: bilgeliği temsil eden Somon Balığı veya Orman Domuzu) ile Slav Halk Masallarındaki Konuşan Kurt ve Tilki Figürleri, Hint-Avrupa ve Avrasya masal göçünün ortak motifleridir.
Eski Uygur Tıp
Metinlerinde Fabl ve Sembolik Unsurlar:
Binbuda
(Kütüphanesi) Mağaraları ve Turfan'da
bulunan Uygur Tıp Metinleri (Otacı Bitig vb.), yalnızca
reçetelerden ibaret değildir!.. Şifa sürecini mitolojik ve alegorik öykülerle
destekler.
Hastalıkların
Kişileştirilmesi: Eski Uygur
tıp yazmalarında hastalıklar ve kötü ruhlar, tıpkı fabllardaki kötü karakterler
gibi konuşan, pazarlık yapan ve ikna edilen varlıklar olarak kurgulanır. Hekim
(otacı), şifa verirken bu varlıklara hitap eden kısa öyküler ve tekerlemeler
okur.
Hayvansal
İlaçlar ve Sembolik Güç: Tıp
metinlerinde geçen hayvan motifleri (Geyik Boynuzu, Kurt Dişi, Ayı Safrası,
Kırlangıç Yuvası vb.), o hayvanın fabllarda ve mitolojide temsil ettiği güçle
ilişkilendirilir. Örneğin: Hızı ve çevikliği temsil eden hayvanların
uzuvlarının felç veya halsizlik tedavisinde kullanılması, edebi sembolizmin
tıbbi pratiğe yansımasıdır.
Şifa Veren
Hayvan Öyküleri: Bazı tıp el
yazmalarının giriş kısımlarında, yaralı bir hayvanın (örneğin bir yılanın veya
kuşun) doğadaki şifalı bir otu bularak kendini iyileştirmesi anlatılır.
İnsanların da o hayvanı taklit ederek ilacı keşfetmesini konu alan bu kısa
anlatılar, tıbbi bilgiyi kalıcı kılan didaktik fabl örnekleridir.
Varoluşun
Kökeni ve Tekâmül Yolculuğu: Zerreden Bütüne Dönüş:
İnsanlık
tarihi boyunca bilim, felsefe ve ilâhî dinler aynı temel sorunun cevabını
aramıştır: "Nereden geldik, Neyiz ve Nereye Gidiyoruz?" Hem
modern bilimin evrenin oluşumuna dair ortaya koyduğu veriler hem de kadim inanç
sistemleri ile dört ilâhî kitabın metinleri, varlığın basit bir başlangıçtan
karmaşık ve yüce bir bilince doğru ilerleyen kusursuz bir tekâmül (olgunlaşma)
halkası içinde olduğunu gösterir. Bu süreç, tümden gelimler bir zerreden
başlayıp tüme varımla tekrar mutlak bütüne, yani Yaradan'a ulaşma yolculuğudur.
Bilimsel
Perspektif: Tek Hücreden İnsan Bilincine Yükseliş:
Modern bilim
ve biyoloji, yeryüzündeki yaşamın yaklaşık 3,8 milyar yıl önce sudaki tek
hücreli mikroorganizmalarla başladığını ortaya koyar. "Biz bir zerre
idik" hakikatinin maddî karşılığı olan bu ilk canlılar, milyonlarca
yıl süren bir değişim ve gelişim sürecinden geçerek çok hücreli organizmalara,
bitkilere, deniz canlılarına, sürüngenlere, memelilere ve nihayetinde düşünen,
sorgulayan ve irade sahibi olan insana (Homo Sapiens) evrilmiştir.
Kuantum fiziği ve astrofizik de evrendeki her şeyin tek bir noktadan (Büyük Patlama) genişleyerek ayrıştığını, ancak temel düzeyde her bir zerrenin birbirine bağlı olduğunu kanıtlar. İnsan bedenini oluşturan karbon, oksijen ve demir gibi elementler, milyarlarca yıl önce sönen yıldızların çekirdeklerinde oluşmuştur. Dolayısıyla insan, maddî olarak evrenin bir özeti, bir parçasıdır ve içindeki bu kozmik hafıza ile tekrar bütüne yönelme eğilimindedir.
Kadim İnançlar
ve Enkarnasyon Halkası: Ruhun Olgunlaşma Merdiveni:
İnsanlığın en
eski yazılı metinlerinde, özellikle Hint Vedalarında, Budist Jataka Öykülerinde
ve Uygur-Maniheist Yazmalarında yaşam bir döngü ve yükselme merdiveni
olarak tanımlanır. Bu kadim öğretilere göre: Bilinç veya ruh;
önce cansız maddede (taş ve toprakta) uyur, bitkide
uyanır, hayvanda hareket ve içgüdü kazanır, insanda ise akıl ve vicdan
sahibi olur.
Eski Uygur Metinlerinde ve Doğu felsefelerinde "Enkarnasyon" veya "Devir" olarak adlandırılan bu halka, varlığın kendi özündeki kusurları arındırarak bir üst mertebeye geçme çabasıdır. Kelt Rahiplerinden Antik Yunan filozoflarına, Sümer Tabletlerinden Çin bilgelerine kadar, pek çok kültürde insan, maddî dünyadaki sınavlarını verip bilgisini artırdıkça kaba maddeden sıyrılır ve ışık âlemine yükselir. Bu yükselme, parçanın kendi aslını hatırlayıp bütünle yeniden birleşme arzusudur.
ARAŞTIRMACI
YAZAR, SAZ USTASI ÂŞIK SONGÜL DÜNDAR’IN “ÜÇ KANGAL” KİTABINDA BELİRTTİĞİ İLAHİ
KİTAPLARDA TEKÂMÜL, DİRİLİŞ VE BÜTÜNE DÖNÜŞ ENKARNASYON DELİLLERİ:
Semavi dinler
ve dört ilâhî kitap: (Tevrat, Zebur, İncil ve Kur'an-ı Kerim),
yaratılışın aşamalı olduğunu ve insanın topraktan ve sudan süzülerek en
güzel surette yaratıldığını, ardından da manevi bir yükselişle Rabbine
döneceğini açık ayetlerle belgeler.
Tevrat (Tekvin
/ Yaratılış Bölümü): Yaratılış
kitabının ilk babında evrenin ve canlılığın aşamalı olarak var edildiği
anlatılır. Önce sular ve toprak ayrılır, ardından yerden bitkiler ve
ağaçlar çıkar, sonra sulardaki canlılar ve kuşlar, daha sonra kara hayvanları
ve en son aşamada ise Tanrı'nın kendi suretinde yarattığı insan var olur. Kabala
gibi kadim Yahudi mistisizmi de bu süreci "Tikkun" (Onarım
ve Tekâmül) kavramıyla açıklar; parçalanmış ışık zerrelerinin tekrar tek
olan Yaradan'a dönüşünü anlatır.
Zebur (Mezmurlar): Davud Peygamber'e verilen Zebur'da insanın yaratılışındaki gizem ve yükseliş özlemi lirik bir dille ifade edilir. Mezmurlar 139'da insanın daha cenin halindeyken dünyanın derinliklerinde dokunduğu ve Rabbin ruhundan kaçamayacağı vurgulanır. Canlıların nefesinin Tanrı'dan geldiği, nefesleri kesildiğinde tekrar toprağa döndükleri ve Tanrı'nın ruhunu gönderdiğinde, yeniden yaratıldıkları (Mezmurlar 104:29-30) belirtilerek yaşam ve ölüm döngüsüne işaret edilir.
İncil (Yuhanna
ve Pavlus'un Mektupları): İncil'de maddî
bedenden ruhsal bedene geçiş ve bütünleşme vurgulanır. Korintlilere
Birinci Mektup 15. Bölümde, toprağa ekilen bir tohumun önce ölmesi (Çürümesi)
gerektiği, ancak bu sayede yeni ve daha yüce bir bitki olarak dirileceği örneği
verilir. Doğal olanın (Maddî Bedenin) önce, ruhsal olanın ise sonra geldiği
belirtilir. Yuhanna İncili'nde ise İsa Mesih'in "Ben ve Baba
biriz" ve "Onlar da bizde bir olsunlar" sözleriyle,
olgunlaşan insan ruhunun ilâhî bütünlükle kavuşması hedeflenir.
Kur'an-ı Kerim: Kuran hem biyolojik yaratılış aşamalarını hem de ruhsal tekâmülü en net ifadelerle ortaya koyar.
Sâd Suresi: 71-73. Ayetler:
Bu pasaj, sorudaki ifadeye en yakın metni içerir. Diyanet İşleri
Başkanlığı mealine göre şu şekildedir:
"Hani Rabbin meleklere demişti ki: 'Ben çamurdan bir insan yaratacağım. Onu yapıp ruhumdan ona üflediğim zaman, onun için secdeye kapanın.' Bunun üzerine meleklerin hepsi topluca secde ettiler."
Hicr Suresi: 28-29. Ayetler: İnsanın yaratılış maddesine ve secde emrine vurgu yapar:
"Hani Rabbin meleklere, 'Ben kuru bir çamurdan, şekillendirilmiş balçıktan bir insan yaratacağım. Onu düzenleyip içine ruhumdan üflediğim zaman, onun için hemen secdeye kapanın' demişti."
Bakara Suresi: 30 ve 34. Ayetler: İnsanın yeryüzündeki görevini (halifelik) ve secde olayını ayrı ayetlerde
ele alır:
"Hani
Rabbin meleklere, 'Ben yeryüzünde bir halife yaratacağım' demişti..." (30.
Ayet)
"Hani meleklere, 'Âdem için saygı ile eğilin (secde edin)' demiştik de
İblis hariç bütün melekler hemen saygı ile eğilmişlerdi..." (34. Ayet)
Bakara Suresi 28. Ayetteki: "Siz ölü idiniz, O sizi diriltti; sonra sizi yine öldürecek, sonra tekrar diriltecek ve nihayet O'na döndürüleceksiniz" hükmü, varlığın cansızlıktan (ölülükten) hayata, dünyadaki geçici ölümden ise sonsuz ve yüce bir dirilişe geçişini özetler.
Ayrıca Mü'minun Suresi: 12-14. Ayetlerde: İnsanın çamurdan süzülen bir özden, nutfeden, alâkadan ve mudğadan, aşama aşama yarattık”
Nuh Suresi 14. Ayette İse: "Oysa O, sizi evrelerden geçirerek (tavır tavır) yaratmıştır" denilerek yaratılıştaki tekâmül yasasına doğrudan dikkat çekilir.
ARAŞTIRMACI
YAZAR, SAZ USTASI ÂŞIK SONGÜL DÜNDAR’IN “ÜÇ KANGAL” KİTABINDA BELİRTTİĞİ İSLÂM
TASAVVUFUNDA DEVİR NAZARİYESİNİN TEZAHÜRÜ:
Veliullah ve
Rab Katına Yükseliş İslâm düşünce
tarihinde Muhyiddin İbn Arabi, Mevlânâ Celaleddin Rumi, 15. yy başı, (15. yy sonu - 16. yy başı, Sâdık Abdal
(15. yy), Şah İsmail Hatâyî (1487 - 1524), Pir Sultan Abdal (16. yy),
Kul Himmet (16. yy), Virânî (16. yy sonu - 17. yy başı), Muhyiddin Abdal (16.
yy), Kul Nesîmî (17. yy), Şahinoğlu (17. yy), Kazak Abdal (17. yy), Teslim
Abdal (17. yy), Dedemoğlu (18. yy), Azbi Baba (18. yy), Hüsnü (18. yy), Dertli
(1772 - 1846), Seyrânî (1800 - 1866), Harâbî (1853 – 1915), Türâbî Baba (19.
yy), Âşık Veysel (1894 - 1973), Âşık Mahzuni Şerif (1940 - 2002), Âşık Daimi
(1932 - 1983), Feyzullah Çınar (1937 - 1983) ve İbrahim Hakkı Erzurumî gibi
Mutasavvıflar, bu bilimsel ve ilâhî hakikati "Devir
Nazariyesi" (Kavs-i Nüzul ve Kavs-i Uruc) ile sistemleştirmişlerdir.
Alevi-Bektaşi
Edebiyatı Geleneği: Köklerini 13.
Yüz yıldan alarak günümüze kadar kesintisiz bir şekilde uzanan zengin bir halk
edebiyatı koludur. Bu gelenekteki şairler genellikle Nefes, Deme,
Düvazdeh (Düvaz İmam) ve Mersiye gibi nazım türleriyle öne
çıkarlar.
Pir Sultan Abdal'ın 16. yüzyılda zirveye taşıdığı bu gelenek, kendi döneminden önce başlayan ve sonrasında yüzyıllar boyunca devam eden pek çok önemli ozanı bünyesinde barındırır.
13. ve 14.
Yüzyıl (Kuruluş ve İlk Temsilciler)
Bu dönem, Anadolu'da tasavvuf düşüncesinin ve Bektaşi geleneğinin temellerinin atıldığı yıllardır.
Yunus Emre (13.y.y sonu - 14. yy başı). Alevi-Bektaşi Geleneğinin doğrudan kurucu ismi olmasa da sade Türkçesi, ilâhîleri ve insan sevgisi temasıyla kendisinden sonraki tüm Bektaşi şairlerinin pirlerinden biri kabul edilir.
Sait Emre (14. yy). Hacı Bektaş-ı Veli'nin halifelerinden biri olarak bilinir ve Bektaşi edebiyatının ilk nefes örneklerini veren şairlerdendir.
Abdal Musa (14. yy). Bektaşi geleneğinin en önemli erenlerinden olup özellikle Kaygusuz Abdal'ın yetişmesinde büyük rol oynamıştır.
15. Yüzyıl
(Tekke Edebiyatının Sistemleşmesi)
Bektaşi tekke edebiyatının kendine özgü üslubunun ve "Şathiye" gibi türlerinin yerleştiği dönemdir.
Kaygusuz Abdal (14. yy sonu - 15. yy başı). Bektaşi tekke edebiyatının kurucusu kabul edilir. İnce mizah, eleştiri ve derin tasavvufi anlamlar içeren şathiyeleriyle tanınır.
Yemînî (15. yy sonu - 16. yy başı). Alevi-Bektaşi edebiyatının temel kaynaklarından olan ve Hz. Ali'nin faziletlerini anlatan Fazîletnâme adlı eserin yazarıdır.
Sâdık Abdal (15. yy). Ehl-i Beyt sevgisini ve Bektaşi erkanını işleyen erken dönem şairlerindendir.
16. Yüzyıl
(Altın Çağ ve Pir Sultan Dönemi)
Alevi-Bektaşi edebiyatının hem lirik hem de toplumsal açıdan en güçlü eserlerinin verildiği yüzyıldır.
Şah İsmail Hatâyî (1487 - 1524). Safevi Devleti'nin kurucusu olmasının yanı sıra, "Yedi Ulu Ozan"dan biridir. Sade Türkçeyle yazdığı nefesler, cem törenlerinin temel metinleri arasına girmiştir.
Pir Sultan Abdal (16. yy). Sivas'ın Banaz köyünde yaşamış, Hızır Paşa tarafından idam edilmiştir. Coşkulu lirizmi, haksızlığa karşı direnişi ve doğa sevgisiyle geleneğin en büyük halk şairi sayılır.
Kul Himmet (16. yy). Pir Sultan Abdal'ın çağdaşı ve takipçisidir. Özellikle on iki imamı öven "düvazdeh" türündeki şiirleriyle tanınır.
Virânî (16. yy
sonu - 17. yy başı). Yedi Ulu
Ozan'dan biri olup hem hece hem de aruz ölçüsüyle derin felsefi ve tasavvufi
şiirler yazmıştır.
Muhyiddin Abdal (16. yy). Hurufi ve Bektaşi düşüncesini sade bir dille harmanlayan önemli bir tekke şairidir.
17. Yüzyıl
(Geleneklerin Kökleşmesi ve Yeni Sesler)
Bu yüzyılda Alevi-Bektaşi şairleri, hem tekke çevresinde hem de aşık edebiyatı geleneği içinde eserler vermeye devam etmiştir.
Kul Nesîmî (17. yy). 14. yüzyılda yaşayan Seyyid Nesîmî ile karıştırılmamalıdır. Lirik nefesleri ve "Ben melamet hırkasını kendim giydim eynime" gibi meşhur deyişleriyle tanınır.
Şahinoğlu (17. yy). Pir Sultan Abdal geleneğini sürdüren, sade ve akıcı bir dile sahip halk şairidir.
Kazak Abdal (17. yy). Yobazlığı ve ham sofuları sert ama mizahi bir dille eleştiren taşlamalarıyla ünlenmiştir.
Teslim Abdal (17. yy). Anadolu'da Bektaşi inancını ve erkanını yayan gezgin derviş şairlerdendir.
18. Yüzyıl
(Aruz ve Hece Etkileşimi)
Divan edebiyatı etkisinin tekke şairlerinde daha belirgin görülmeye başlandığı dönemdir.
Dedemoğlu (18. yy). Özellikle Çukurova ve Toroslar bölgesinde yaşayan Türkmenler arasında Pir Sultan geleneğini sürdüren güçlü bir ozandır.
Azbi Baba (18. yy). Bektaşi tekkelerinde yetişmiş hem aruz hem de hece ölçüsüyle ilâhîler ve nefesler yazmış bir şairdir.
Hüsnü (18. yy). Bektaşi felsefesini ve tarikat adaplarını işleyen şiirleriyle bilinir.
19. Yüzyıl
(Toplumsal Eleştiri ve Yenileşme)
Osmanlı'nın son dönemlerindeki toplumsal çalkantıların ve Bektaşi tekkelerinin kapatılması (1826) gibi olayların şiire yansıdığı yüzyıldır.
Dertli (1772 - 1846). Hem aşık hem de Bektaşi geleneğinin en büyük ustalarındandır. Toplumsal aksaklıkları ve bağnazlığı eleştiren güçlü taşlamaları vardır.
Seyrânî (1800 - 1866). Kayseri Develili olan Seyrânî, keskin dili ve sosyal adaletsizliklere karşı yazdığı taşlamalarla öne çıkar.
Harâbî (1853 - 1915). Edip Harâbî olarak da bilinir. "Vahdetname" adlı şiiriyle yaratılış felsefesini ve Bektaşi inancını en etkili şekilde anlatan son dönem büyük şairlerindendir.
Türâbî Baba (19. yy). Hacı Bektaş Dergahı postnişinliği de yapmış, geleneğin kurallarını şiirleştiren önemli bir isimdir.
20. Yüzyıl ve
Günümüz (Çağdaş Temsilciler)
Geleneğin
modern dünyaya ve geniş kitlelere ulaştığı dönemdir.
Âşık Veysel (1894 - 1973). Doğrudan bir tekke şairi olmasa da Pir Sultan Abdal geleneğinden beslenen, hoşgörü ve insan sevgisi temalı deyişleriyle bu kültürün en büyük modern temsilcisidir.
Âşık Mahzuni Şerif (1940 - 2002). Pir Sultan Abdal'ın toplumsal muhalif çizgisini 20. yüzyıla taşıyan, halkın sorunlarını sazıyla dile getiren büyük bir ozandır.
Âşık Daimi (1932 - 1983). "Kâinatın aynasıyım" gibi felsefi derinliği yüksek nefesleriyle geleneği günümüze bağlayan ustalardandır.
Feyzullah Çınar (1937 - 1983). Pir Sultan ve Hatâyî deyişlerini aslına uygun şekilde icra edip gelecek kuşaklara aktaran önemli bir zakir ve ozandır.
Alevi-Bektaşi
İnancında ve Edebiyatında "Yedi
Ulu Ozan" olarak kabul edilen isimler; geleneğin temelini kuran,
felsefesini şiirle sistemleştiren ve Cem Törenlerinde Nefesleri en çok
okunan yedi büyük şairdir.
Kronolojik sıraya göre bu yedi ozan: Seyyid Nesîmî, Yemînî, Fuzûlî, Şah İsmail Hatâyî, Virânî, Pir Sultan Abdal ve Kul Himmet'tir.
Bu yedi ulu ozanın, kronolojik sıralaması ve her birinin insanın yaratılışını, "Elest Bezmi"ni (Ruhların Yaratılış Meclisi) veya "Vahdet-i Vücud" (Varlığın Birliği) felsefesini işlediği şiirlerinden örnek dörtlükler (kıtalar, bendler):
1. Seyyid
Nesîmî (14. Yüzyıl Sonu - 15. Yüzyıl Başı):
Yedi Ulu Ozan'ın en eskisi ve tasavvufi derinliği en yüksek olanıdır. İnsan-ı Kâmil (olgun insan) ve Allah'ın insanda tecelli etmesi (Enel-Hak) düşüncesini işlemiştir.
Yaratılış ve
İnsanın Yüceliği Üzerine:
Sığmazam cihâna
ben, cihân bana sığmazam
Cevher-i
lâmekân benim, kevn ü mekâna sığmazam
Arş ile ferş ü
kâf ü nûn, bende bulundu cümle çün
Kes sözünü ve ebsem ol, şerh ü beyâna sığmazam
2. Yemînî (15.
Yüzyıl Sonu - 16. Yüzyıl Başı)
Hz. Ali'nin faziletlerini anlatan Fazîletnâme adlı eseriyle tanınır. Yaratılışın sırrını ve insanın manevî özünü anlatan deyişler yazmıştır.
Yaratılışın
Özü Üzerine:
Evvel Allah
âhir Allah, cümle varın başıdır
Kün dedi var
eyledi, bu cümle halkın işidir
Âdem'i halk
eyledi, kudret elinden yoğurup
Kendi ruhundan üfürdü, sırr-ı Hak yoldaşıdır.
3. Fuzûlî (16.
Yüzyıl)
Divan
edebiyatının en büyük şairi olmasının yanı sıra, Kerbela olayını anlattığı
Hadîkatü's-Süedâ eseri ve Ehl-i Beyt sevgisi nedeniyle Yedi Ulu Ozan arasında
sayılır.
Yaratılış ve Aşkın Başlangıcı Üzerine:
Menem ki
kâfile-sâlâr-ı kârbân-ı gamem
Müsâfir-i
reh-i sahrâ-yı mihnet ü elemem
Ezelde bezm-i
elest içre câm-ı aşk içeli
Esîr-i derd ü belâ-yı muhabbet-i kıdemem
4. Şah İsmail
Hatâyî (1487 - 1524)
Safevi
Devleti'nin kurucusu olmasının yanında, sade Türkçesiyle cem erkanının temel
taşlarını örmüştür. Ruhların yaratılışını ve dünyaya gelişini şiirlerinde
sıklıkla işler.
Ruhların Yaratılışı ve Dünya Yolculuğu Üzerine:
Gâh çıkarım
gökyüzüne, seyrederim âlemi
Gâh inerim
yeryüzüne, seyreder âlem beni
Gâh giderim
medreseye, ders okurum Hak için
Gâh giderim meyhaneye, dem çekerim aşk için
5. Virânî (16.
Yüzyıl Sonu - 17. Yüzyıl Başı)
Hurufi ve
Bektaşi düşüncesini birleştiren Virânî, insanın yüzündeki ve bedenindeki
yaratılış sırlarını anlatan derin nefesler yazmıştır.
İnsanın Yaratılışı ve Kâinatın Özü Üzerine:
Âdem'in
cisminde gizlidir cihanın varlığı
Nokta-i
kübrâdır insan, bil hakikat yarlığı
Kün feyekûn
emri ile kâinat halk olmadan
Nur-ı vahdet içre idi bu vücudun darlığı
6. Pir Sultan
Abdal (16. Yüzyıl)
Halk
edebiyatının ve toplumsal direnişin en büyük ozanıdır. Onun şiirlerinde
yaratılış, doğayla bütünleşme ve insanın ilâhî aşkla yoğrulması şeklinde
görülür.
İnsanın Özü ve Hak ile Bütünleşmesi Üzerine:
Koyun beni Hak
aşkına yanayım
Dönen dönsün
ben dönmezem yolumdan
Yolumdan dönüp
de mahrum mu kalayım?
Dönen dönsün ben dönmezem yolumdan
Benim pîrim
Şâh-ı Merdân Ali'dir
Yaratıldım
ezel bezm-i elestten
Gönlümün
mihmanı kudret elidir
Dönen dönsün ben dönmezem yolumdan
7. Kul Himmet
(16. Yüzyıl)
Pir Sultan
Abdal'ın çağdaşı ve yakın takipçisidir. Özellikle yaratılışın başlangıcı olan
"Nur" kavramını ve On İki İmam'ın manevi yaratılışını işlemiştir.
İlk Yaratılış ve İlahi Nur Üzerine:
Yer gök yaratılmadan, kâinat yok iken
Bir yeşil kandilde bir nur var idi
Ne arş var idi ne kürs, ne de levh ü kâlem
Kudret denizinde bir dür var idi
Bu anlayışa
göre yaratılış, mutlak varlık olan Allah'tan (Bütün'den) bir nur/zerre halinde
inerek (Tümden Gelim) başlar. Sırasıyla cansız varlıklar (cemadat), bitkiler
(nebatat) ve hayvanlar (hayvanat) mertebelerinden geçerek İnsan-ı Kâmil mertebesine
ulaşır. Mevlâna, Mesnevi'sinde bu durumu şu meşhur dizelerle özetler:
"Cansızdım
öldüm, bitki oldum; bitkiden öldüm, hayvan suretinde belirdim; hayvanlıktan
öldüm, insan oldum. Öyleyse ölmekten niye korkayım? Ne zaman ölmekle eksildim
ki?"
İnsan mertebesine ulaşan varlık için artık tersine bir yolculuk, yani "Tüme Varım" başlar. İnsan; aklını, aşkını ve iradesini kullanarak nefsini arındırdıkça manevi basamakları tırmanır. Önce hakikati gören bir Eren ve Veli olur. İlahi sırlara vakıf oldukça Allah'ın dostu anlamına gelen Veliullah ve Evliya makamına yükselir. Nihayetinde kendi benliğini (egosunu) mutlak varlıkta eriterek ("Fenafillah"), Yaradan'ın terbiye edici (Rab), tüm yaratılmışlara merhamet eden (Rahman) ve sadece müminlere özel şefkat gösteren (Rahim) sıfatlarının aynası haline gelir.
ARAŞTIRMACI
YAZAR, SAZ USTASI ÂŞIK SONGÜL DÜNDAR’IN “ÜÇ KANGAL” KİTABINDA BELİRTTİĞİ GİBİ KADİM
DİNLERDE GEÇEN CANLILARIN YARATILIŞINA DAİR BİLGİLER:
Tek hücreli
bir zerreden başlayan biyolojik yolculuk, insan bedeninde akıl ve vicdanla
taçlanmış; ancak burada sona ermemiştir. Hem pozitif bilimlerin evrimsel
verileri hem de Tevrat, Zebur, İncil, Kur'an ve kadim doğu öğretilerinin
ortak mesajı şudur: Varlık bir bütünden kopup gelmiş bir damladır; cansızlıktan
bitkiye, bitkiden hayvana, hayvandan insana ve insandan da kâmil bir ruha
dönüşerek tekrar ait olduğu o sonsuz okyanusa, yani Yaradan'ın katına geri
dönecektir.
Ağaçlardan,
bitkilerden örnekle, hayvan ve insanlara da ölüm yoktur! Olgunlaşamamış,
insanlar yeni bir bedende tekamülünü tamamlamak için yeniden dünyaya
döneceklerdir. Bazıları da olgunlaşmış olmalarına rağmen yeniden boyuttan
boyuta Evren Yasasına göre dünyaya ineceklerdir. Ölenler insan iken hayvan olmaz.
Geri tekâmül yoktur; yani tekâmül
hep ileriye doğrudur; ancak bazı tekâmül etmiş İnsan Ruhları her
bedene Evren Yasasının Kendisine İzin Verdiği Nisbette, başka bedenlere
girip çıkabilmekte, Güvercin, Kartal, Aslan, Geyik olabilmektedir. Bu
konuyu belge ve örnekler ile detaylandıracak olursak:
Tekâmül
Yasası, Dönüşüm ve Ruhun Boyutlar Arası Yolculuğunu dikkate alacak olursak; Hz.
Muhammed Peygamberin Cebrail ile birlikte göğün yedi kat üstü “Arş” yükseldiği;
Cebrail’in Peygambere: “Bundan sonra yalnız gideceksiniz!..” dediği ve
Peygamber’in Cebrail’i siz de gelin diye söylediğinde Cebrail’in Cevabı
ilginçtir: “Bundan sonra ben de gelirsem orada yanarım. Bu sebeple o boyuta
geçmeğe iznim yok!” dediği
anlatılır.
İnsan: Fizikî Beden, Ruh Beden, Can Beden, İnsan ı Kâmil; Eren; Evliyâ; Veli, Veliullah; Enerji Beden; Varlık Beden; Varlık Üssü Varlık Beden; Yanmaz Enerji Beden ve giderek boyutları atlayarak Rab, Rahman, Rahim… boyutlarına ulaşacaktır. Ölüm bir son değildir. Ölüm yeniden başka boyutta diriliştir. Ölümü durdurmak, Kotlanmış Şifreleri belirlenmiş ölüm tarihlerinin zamanını değiştirmekle durdurulabilir.
Üç yüz yıl (Ashab ı Keyf), üç bin
yıl (Hz. Nuh ve Kavmi “950 Yıl”, Ankebût Suresi 14. Âyette
Hz. Nuh'un Kavmi arasında "bin yıldan elli yıl eksik" (950
yıl) kaldığı bildirilir). Tevrat'ta
En Uzun Yaşayanlar (600 - 969 Yıl Arası),
Metuşelah
(969 Yıl): Tevrat'ta adı geçen en uzun ömürlü insandır.
Yaratılış 5:27 ayetinde toplam 969 yıl yaşadığı yazar.
Yered
(962 Yıl): Yaratılış 5:20 ayetinde 962 yıl yaşadığı
belirtilir.
Hz. Nuh (950 Yıl): Yaratılış 7:6
ayetinde tufan koptuğunda 600 yaşında olduğu, Yaratılış 9:28-29
ayetlerinde ise tufandan sonra 350 yıl daha yaşayarak toplam 950 yaşında
vefat ettiği yazar. Hz.
Âdem (930 Yıl): Yaratılış 5:5
ayetinde 930 yıl yaşadığı bildirilir.
Hz.
Şit (912 Yıl): Yaratılış 5:8
ayetinde 912 yıl yaşadığı geçer.
Lamek
(777 Yıl): Hz. Nuh'un babasıdır ve Yaratılış 5:31
ayetinde 777 yıl yaşadığı kaydedilir. Sam (600 Yıl): Hz. Nuh'un
oğludur. Yaratılış 11:10-11 ayetlerinde tufanda 100 yaşında olduğu, sonrasında
500 yıl daha yaşayarak toplam 600 yıl ömür sürdüğü belirtilir.
Antik Mezopotamya metni olan Sümer Kral Listesi'nde (Örneğin:
Alulim'in 28.800 yıl hüküm sürmesi gibi
Etana (Kiş Kralı): "Göğe yükselen ve tüm yabancı ülkeleri birleştiren çoban" olarak
tanımlanan Etana'nın
1.560 yıl (bazı tabletlerde 1.500 yıl) hüküm sürdüğü yazılıdır.
Enmebaragesi
(Kiş Kralı): Arkeolojik olarak varlığı kanıtlanmış en
eski Sümer Kralı olmasına rağmen listede 900 yıl hüküm sürdüğü
belirtilir.
Lugalbanda
(Uruk Kralı): Ünlü Gılgamış'ın babası olarak bilinen ve
"çoban" lakabıyla anılan Lugalbanda'nın
1.200 yıl tahtta kaldığı kaydedilir.
Tufan Öncesi 8
Efsanevi Kral (Toplam 241.200 Yıl)
Sümer Kral Listesi'nin ilk bölümünde yer alan ve beş farklı antik şehirde hüküm süren mitolojik krallar ile saltanat süreleri şunlardır:
Kralın Adı, Hüküm Sürdüğü Şehir, Sümer Birimi, Saltanat Süresi (Yıl)
Alulim Eridu 8
sar 28.800 yıl
Alalgar Eridu 10
sar 36.000 yıl
En-men-lu-ana Bad-tibira 12 sar 43.200 yıl
En-men-gal-ana Bad-tibira 8 sar 28.800 yıl
Dumuzi (Çoban) Bad-tibira 10 sar 36.000 yıl
En-sipad-zid-ana Larak 8 sar 28.800 yıl
En-men-dur-ana Sippar 5 sar, 5 ner 21.000 yıl
Ubara-Tutu Şuruppak 5
sar, 1 ner 18.600 yıl
Kaynak:
https://en.wikipedia.org/wiki/Sumerian_King_List
Yukarıda belgelendirildiği şekilde binlerce yıl
yaşayan kavim ve krallarından bahsedilmektedir. Geçmiş, geleceğimize yön veren
ve verebilecek binlerce örnekler ile doludur. Onlar yapabilmişse, biz tekamül
halkasının çok üstünde olduğumuzdan ve onlardan üstün olduğumuzdan biz daha
fazlasını yapabiliriz.
Yaşlanmayı
geçtirmek mümkün gözükmektedir. Ölümden
sonra geriye dönüş bir ceza değil tekâmülü tamamlamak için yeni süredir. Öbür
dünyalarda, boyutlarda ceza yoktur. Ceza sistemi, (Cennet, Cehennem, Sırat)
diye anlatılan ve bize öğretilenler sadece dünyadadır… Bu bahsedilen sözcüklerin karşıladığı
kavramlar, burada, dünyamızda yaşanan zorluklar, içinden çıkılamayan
problemlerden ibarettir. İnsanlar burada uğradığı bir haksızlığı, yine dünyaya
dönüşte birbirlerinin yerine geçerek ödeşirler.
Yoksa İlâhî
sistemde bir ceza söz konusu değildir. Yoktur!..
Tekamülü tamamlayanlar başka boyutta bedenlenirler; ancak çıplak gözle bu boyuttakileri varlıkları Dünya İnsanı göremez! Kulaklarıyla duyamaz, varlığını anlayamaz, onlarla konuşamazlar (İstisnalar hariçtir). Sadece İpnoz olanlar, Uyku esnasında “Astral Yolculuk” yapabilenler dünyamızdan göçmüşler ile irtibata geçip konuşabilirler.
İnsanlık tarihi boyunca ölümün bir son mu yoksa yalnızca bir kabuk değişimi mi olduğu sorusu; doğa gözlemleri, kadim ezoterik metinler ve tasavvufi öğretiler ekseninde derinlemesine ele alınmıştır. Doğadaki mevsimsel döngülerden kutsal metinlerdeki sembolizme, Anadolu erenlerinin menkıbelerinden Doğu felsefelerine kadar pek çok kaynakta yaşamın kesintisiz bir enerji ve bilinç akışı olduğu vurgulanır; ancak bu konudaki değerlendirmeler, modern bilimin maddî gözlemlerinden ziyade metafizik, ezoterik ve inanç temelli yorumlara dayanmaktadır.
Doğadaki
Kesintisizlik İlkesi: Ağaçlar, Bitkiler ve Ölümün Yanılsaması
Doğaya
bakıldığında mutlak bir yok oluşun değil, sürekli bir hal değişiminin
(dönüşümün) hüküm sürdüğü görülür. Sonbaharda yapraklarını döken bir ağaç,
kışın görünüşte "ölü" bir kütük gibidir. Oysa özsuyu köklerine
çekilmiş, baharda yeniden filizlenmek üzere enerjisini koruma altına almıştır.
Toprağa düşen bir tohumun dış kabuğu çürümeden içindeki özün filizlenip dev bir
çınara dönüşmesi mümkün değildir.
Bu biyolojik döngü, kadim bilgelik okullarında ruhun bedenden ayrılmasına benzetilir. Beden, tıpkı tohumun kabuğu veya ağacın sonbaharda döktüğü yapraklar gibi işlevini tamamladığında toprağa karışır. Ancak bilinci taşıyan yaşam enerjisi (ruh), fiziksel formun ötesinde varlığını sürdürür. Modern fiziğin "Termodinamiğin Birinci Yasası" (enerjinin yoktan var edilemeyeceği ve vardan yok edilemeyeceği, yalnızca form değiştirdiği ilkesi) de maddî düzlemde bu kesintisizliğe işaret eder.
TEKÂMÜLÜN
İLERİ YÖNLÜLÜĞÜ VE "GERİ TEKÂMÜL OLMAZ!" İLKESİ
Ezoterik
öğretilerde, ruhsal tekâmül okullarında ve bazı felsefi sistemlerde (örneğin Spiritüalizm
ve Teozofi akımlarında) evrenin temel yasasının ileriye ve daha yüksek bir
bilince doğru gelişim olduğu savunulur. Bu yaklaşıma göre:
İnsan Bilincinin Geri Dönüşsüzlüğü: Bilinç; mineral, bitki ve hayvan aşamalarını geçerek "insan" mertebesine (akıl, irade ve vicdan düzeyine) ulaştığında artık geriye dönmez! Yani insan bilinci kazanmış bir ruh, tekâmül yasası gereği tekrar bir hayvan veya bitki bedenine bürünerek geriye doğru bir evrim (tenasüh/geriye göç) yaşamaz. Kazanılan farkındalık ve ruhsal olgunluk kaybedilmez.
Eksik Kalan Öğrenimin Tamamlanması (Reenkarnasyon İnancı): Budizm, Hinduizm ve Platon gibi Antik Yunan filozoflarının öğretilerine göre; dünyadaki yaşam süresi içinde gerekli ahlâkî ve ruhsal olgunluğa (tekâmüle) erişemeyen ruhlar, eksik kalan derslerini tamamlamak üzere yeni insan bedenlerinde dünyaya tekrar gelirler. Kur'an-ı Kerim'in ana akım İslâm tefsirlerinde dünyaya yeniden bedensel dönüş (reenkarnasyon) kabul edilmese de bazı Batıni ve heterodoks yorumlarda ayetlerdeki "yeniden diriliş" ifadeleri ruhsal devir ve tekâmül aşamaları olarak yorumlanmıştır.
Olgunlaşmış
Ruhların Görevli İnişi: Bodhisattva ve Kutub Anlayışı
Tekâmülünü
tamamlamış, dünya okulundan mezun olmuş yüce ruhların kendi istekleriyle veya ilâhî
bir görevle alt boyutlara (dünya planına) yeniden inmeleri, farklı inanç
sistemlerinde benzer kavramlarla belgelenmiştir:
Budizm'de
Bodhisattva İnancı: Mahayana
Budizmi metinlerine ve Uygurca Budist yazmalara göre Bodhisattva, aydınlanmaya
(Nirvana'ya) ulaşmış, artık yeniden doğma zorunluluğu kalmamış yüce varlıktır.
Ancak yeryüzündeki diğer canlıların acılarını dindirmek ve onlara rehberlik
etmek amacıyla, kendi isteğiyle tekrar insan bedenine bürünerek dünyaya iner.
Tasavvufta "Ricalü'l-Gayb" ve Vazifeli Erenler: İslâm tasavvuf geleneğinde, maddî âlemden göçmüş olsalar dahi manen tasarrufu devam eden ve insanlığa rehberlik etmek için manevi boyutlardan dünya planına etki eden veliler topluluğuna Ricalü'l-Gayb (Gayb Erenleri) adı verilir. Bu anlayışta ölüm, veliler için bir "Şeb-i Arus" (Kavuşma Gecesi) ve daha üst bir vazife boyutuna geçiştir.
Ruhun Form
Değiştirmesi: Güvercin, Kartal, Aslan ve Geyik Sembolizmi
Tarih boyunca
mitolojilerde, şamanik geleneklerde ve Anadolu tasavvuf menkıbelerinde, manevi
açıdan çok yüksek bir mertebeye ulaşmış kişilerin (erenlerin, şamanların veya
bilgelerin) ruhsal enerjilerini yoğunlaştırarak farklı canlı suretlerinde
göründüklerine (Don Değiştirme / Tayy-i Mekân ve tebdil-i kıyafet) dair
pek çok anlatı kayıt altına alınmıştır. Bu anlatılar, fiziksel bir biyolojik
dönüşümden ziyade ruhsal bilincin madde üzerindeki hakimiyetini ve sembolik
tezahürünü ifade eder:
Güvercin Donuna Girme (Hacı Bektaş-ı Veli Menkıbeleri): Anadolu tasavvuf tarihinin en bilinen yazılı kaynaklarından Vilayetname'de, Hacı Bektaş-ı Veli'nin Horasan'dan Anadolu'ya (Sulucakarahöyük'e) gelirken bir güvercin suretinde uçtuğu, kendisini engellemek isteyenlerin ise Doğana (Şahine) dönüşerek üzerine saldırdığı anlatılır. Burada güvercin; barışı, ilâhî aşkı ve ruhsal saflığı temsil eder.
Geyik ve Aslan
Sureti (Abdal Musa ve Geyikli Baba): Osmanlı'nın
kuruluş dönemi kaynaklarında ve Aşıkpaşazade tarihinde adı geçen Geyikli
Baba ve Abdal Musa menkıbelerinde, erenlerin ormanlarda geyiklerle
birlikte yaşadığı ve zaman zaman geyik veya aslan suretinde
göründükleri rivayet edilir. Türk-Moğol şamanizminden tasavvufa aktarılan bu
gelenekte geyik; bilgeliği, zarafeti ve yol göstericiliği, aslan ise ilâhî
kudreti ve cesareti (Hz. Ali'nin "Allah'ın Aslanı" sıfatıyla
özdeşleşerek) simgeler.
Kartal ve Şahin Sembolizmi (Orta Asya Kamları ve Kelt Rahipleri): Eski Türk kam (şaman) anlatılarında, Kelt Druid Geleneğinde (Türk) ve Kızılderili Bilgeliğinde, yüksek ruhsal bilince ulaşan Şamanların Vecd (Trans) halinde ruhlarını bedenlerinden ayırarak bir Kartal veya Kuzgun bilinciyle gökyüzüne yükseldikleri kabul edilir. Kartal; yüksek görüş açısını, dünyevi bağlardan özgürleşmeyi ve göksel katlarla kurulan bağı temsil eder.
Değerlendirme:
Doğadaki bitkilerin ve ağaçların kışın kuruyup baharda yeniden yeşermesi, evrende mutlak bir yok oluşun değil, sürekli bir dönüşüm yasasının işlediğini gösterir. Kadim bilgelik gelenekleri, Doğu felsefeleri ve Tasavvuf Menkıbeleri; insan ruhunun da bu evrensel yasaya tabi olduğunu, kazanılmış bilincin geriye gitmeyeceğini ve yüksek mertebelere ulaşan ruhların evrenin izin verdiği ölçüde farklı boyutlarda ve sembolik suretlerde varlık gösterebileceğini anlatır. Ancak bu anlatıların pozitif bilimin deneysel kanıtlarından ziyade, insanlığın ortak manevi mirasını ve ezoterik inanç sistemlerini yansıtan sembolik hakikatler olarak değerlendirilmesi gerekir.
Anadolu
Erenlerinin Menkıbeleri ve "Don Değiştirme" Geleneği
Anadolu
tasavvuf kültüründe ve özellikle Alevi-Bektaşi Edebiyatında, manevî
olgunluğa erişmiş erenlerin ruhsal güçleriyle farklı canlıların suretine
bürünmesine "don değiştirme" adı verilir. Bu kavram, Orta Asya'daki
eski Türk inanç sistemlerinden (Şamanizm) İslâm Tasavvufuna aktarılan en
köklü motiflerden biridir. Menkıbelerde bu durum biyolojik bir değişimden
ziyade, velinin madde üzerindeki ruhsal tasarrufunu ve temsil ettiği manevi
sıfatları sembolize eder.
Hacı Bektaş-ı Veli ve Güvercin Sureti: 15. yüzyılda kâleme alınan Vilayetname-i Hacı Bektaş-ı Veli adlı eserde, Hacı Bektaş-ı Veli'nin Horasan'dan Anadolu'ya (Rum Ruyarına) (Rumlar Türk’tür) buralara gelirken barış ve sevgi mesajını göstermek için bir güvercin donuna girerek uçtuğu anlatılır. Anadolu'daki diğer erenler onu engellemek için doğan (şahin) suretine bürünerek üzerine saldırdıklarında, Hacı Bektaş tekrar insan suretine dönerek onları manevi ilmiyle ikna etmiştir. Burada güvercin; zararsızlığı, barışı ve ilâhî aşkı temsil eder.
Tarihi
kaynaklarda geçen "Ahiyan-ı Rum", "Bacıyan-ı Rum"
ve "Diyar-ı Rum" gibi ifadeler, günümüzdeki etnik anlamıyla
"Rum" (Yunan/Helen) kökenini değil, coğrafi olarak Anadolu
topraklarını ifade eder. Bu kavramların Türkçede ve İslâm tarihinde coğrafi bir
terim olarak kullanılması, Rumların Türk kökenli olduğu anlamına gelmez.
"Rum"
Kavramının Tarihsel Anlamı:
Orta Çağ İslâm
ve Türk dünyasında "Rum" kelimesi bir etnik kökenden ziyade
siyasi ve coğrafi bir bölgeyi tanımlamak için kullanılmıştır.
Roma
İmparatorluğu Mirası:
"Rum" kelimesi, Arapça ve Farsça aracılığıyla Türkçeye geçmiş olup "Roma"
sözcüğünden türemiştir. Doğu Roma (Bizans) İmparatorluğu'nun hakim olduğu
topraklara (özellikle Anadolu ve Balkanlar'a) İslâm dünyasında "Diyar-ı
Rum" (Roma Diyarı / Anadolu) denilmiştir.
Coğrafi
Aidiyet: Selçuklular ve Osmanlılar
Anadolu'ya yerleştikten sonra, bu topraklarda yaşayan Türk boylarını ve
teşkilatlarını tanımlamak için de "Anadolulu" anlamında
"Rumi" veya "Rum" sıfatını kullanmışlardır.
Soruda Geçen
Kavramların Gerçek Anlamları
Ahiyan-ı Rum
(Anadolu Ahileri): 13. yüzyılda
Anadolu'da kurulan esnaf ve sanatkâr teşkilatıdır. Buradaki "Rum"
kelimesi teşkilatın kurulduğu coğrafyayı, yani Anadolu'yu belirtir.
Bacıyan-ı Rum
(Anadolu Bacıları): Ahi Evran'ın
eşi Fatma Bacı tarafından kurulan ve dünyanın ilk kadın sivil toplum
örgütlerinden biri kabul edilen Anadolu kadınları teşkilatıdır.
Diyar-ı Rum: Eskiden Anadolu yarımadasına verilen genel isimdir.
Benzer
Tarihsel Kullanım Örnekleri
Tarihi
metinlerde "Anadolu" veya "Anadolulu" anlamında
"Rum" kelimesinin kullanıldığı pek çok başka örnek bulunmaktadır.
Abdalan-ı Rum
(Anadolu Abdalları): Anadolu'nun
Türkleşmesi ve İslâmlaşmasında büyük rol oynayan dervişler ve alperenler
grubudur.
Gaziyan-ı Rum
(Anadolu Gazileri): Anadolu'yu
fetheden ve koruyan Türk savaşçıları ifade eder.
Mevlânâ
Celaleddin-i Rumi: Aslen Belh
(Afganistan) doğumlu olmasına rağmen, ömrünün büyük kısmını Konya'da
(Anadolu'da) geçirdiği için "Anadolulu Celaleddin" anlamında "Rumî"
mahlasını almıştır.
Eşrefoğlu
Rumi: İznik'te yaşamış ünlü Türk
mutasavvıf ve şairidir. Buradaki "Rumi" unvanı da onun Anadolulu
olduğunu gösterir.
Rumeli: Osmanlı Devleti'nin Balkanlar'daki topraklarına (eski
Roma toprakları olduğu için) verdiği isimdir.
Sultan-ı
İklim-i Rum: Yıldırım
Bayezid'e Abbasi Halifesi tarafından verilen "Anadolu Ülkesinin
Sultanı" anlamındaki unvandır.
Tezkire-i Şuara-yı Rum: Osmanlı döneminde yazılan "Anadolu Şairleri Biyografisi" kitaplarına verilen genel addır.
Abdal Musa,
Kaygusuz Abdal ve Geyik Motifi: 14. yüzyıl
erenlerinden Abdal Musa'nın menkıbelerinde, onun sık sık bir geyik suretinde
göründüğü anlatılır. En meşhur anlatıda, Alanya beyinin oğlu Gaybi (sonradan
Kaygusuz Abdal), avlanırken vurduğu bir geyiğin peşinden Abdal Musa'nın
tekkesine kadar gider ve geyiğin aslında Abdal Musa'nın kendisi olduğunu
görerek ona derviş olur. Türk mitolojisinde geyik; kutsallığı, yol
göstericiliği ve ilâhî sırlara açılan kapıyı simgeler.
Sarı Saltuk,
Ahmed Yesevi ve Aslan/Turna Sembolizmi: Hoca Ahmed Yesevi'nin dervişleriyle birlikte turna kuşu suretinde semaha
durduğu, Sarı Saltuk'un ise Balkanlar'da ejderhalarla savaşırken veya zor
durumdaki insanlara yardım ederken aslan ve şahin suretlerinde tezahür ettiği
menkıbevi kaynaklarda yer alır. Turna kuşu göksel haberciyi ve sadakati, aslan
ise ilâhî kudreti ve cesareti temsil eder.
Spiritüalizm
ve Doğu Felsefelerindeki Tekâmül Yasaları:
Spiritüalizm (ruhçuluk) akımları ile Hinduizm, Budizm ve Teozofi gibi Doğu kökenli felsefeler, evreni devasa bir eğitim ve tekâmül okulu olarak tanımlar. Bu sistemlere göre ruhun temel amacı, deneyim kazanarak bilincini genişletmek ve başlangıçta ayrıldığı mutlak kaynağa (Bütün'e) bilinçli bir şekilde geri dönmektir.
İleri Yönlü
Evrim ve Geri Dönüşsüzlük İlkesi: Modern
spiritüalist öğretilere (Örneğin: Allan Kardec'in derlediği Ruhlar Kitabı ve
Anadolu'da Bedri Ruhselman'ın sistemleştirdiği İlahi Nizam ve Kâinat eserine)
göre tekâmül daima ileriye doğrudur. Ruh; madde aşamasından bitkiye, bitkiden
hayvana ve hayvandan insana geçerken kazandığı bilinci asla kaybetmez. Bu
nedenle insan mertebesine ulaşmış bir ruhun tekrar hayvan veya bitki bedeninde
doğması (tenasüh) evrensel tekâmül yasasına aykırıdır ve mümkün değildir.
Reenkarnasyon
(Yeniden Doğuş) ve Karma Yasası: Doğu
felsefelerine göre insan, tek bir dünya yaşamında tüm evrensel yasaları
kavrayamaz ve nefsani kusurlarından tamamen arınamaz. Eksik kalan dersleri
tamamlamak, yapılan hataların (Karma) sorumluluğunu üstlenmek ve sevgi ile
bilgeliği tam olarak içselleştirmek için ruh, yeni insan bedenlerinde dünyaya
tekrar gelir. Her yeni yaşam, bir öncekinin devamı ve daha üst bir sınıfıdır.
Vazifeli
Varlıkların Gönüllü İnişi (Bodhisattva ve Üstatlar): Tekâmülünü tamamlayıp dünya okulundan mezun olan
ruhlar, artık maddî bedenlenme zorunluluğundan kurtulurlar. Ancak Mahayana
Budizmi'ndeki Bodhisattva (Aydınlanmış Rehber) anlayışına ve ezoterik
öğretilere göre, bu yüce ruhların bir kısmı kendi özgür iradeleriyle geride
kalan insanlığa rehberlik etmek, bilim, sanat veya maneviyat yoluyla toplumu
uyandırmak amacıyla tekrar dünya planına inerler.
Kur'an ve
Tasavvuf Ekseninde Ruhsal Boyutlar ve Devir Nazariyesi:
İslâm
düşüncesinde ve Kur'an-ı Kerim'in ana akım tefsirlerinde, ruhun aynı dünyada
tekrar başka insan bedenlerine girmesi (reenkarnasyon) kabul edilmez. Bunun
yerine Kur'an; dünya hayatı, ölüm sonrası Kabir/Beerzah âlemi ve kıyamet
sonrası sonsuz ahiret hayatı şeklinde tek yönlü ve aşamalı bir yükseliş modeli
sunar. Ancak İslâm tasavvufunun derinliklerinde, varlığın Allah'tan gelip
tekrar Allah'a dönmesi "Devir Nazariyesi" ve "Âlem-i
Misal" kavramlarıyla açıklanır.
Kur'an'da
Aşamalı Yaratılış ve Beerzah Boyutu: Kur'an'da
insanın topraktan ve sudan süzülerek yaratıldığı, anne karnında evrelerden
geçirildiği (Nuh Suresi, 14) ve ölümle birlikte ruhun Beerzah adı
verilen ara boyuta geçtiği (Mü'minun Suresi, 100) bildirilir. Bu boyutta
ruhlar, dünyadaki olgunluk derecelerine göre farklı makamlarda bulunurlar.
Şehitlerin ve Allah dostlarının "ölü" sayılmadığı, bilakis Rableri
katında diri olup rızıklandırıldıkları (Bakara Suresi, 154; Al-i İmran
Suresi, 169) ayetlerle vurgulanır.
Tasavvufta
Devir Nazariyesi (Kavs-i Nüzul ve Kavs-i Uruc): Muhyiddin İbn Arabi, Mevlânâ ve Yunus Emre gibi
mutasavvıfların işlediği bu teoriye göre, ilâhî nur önce maddî âleme iner (Nüzul
Yayı); sırasıyla cansız varlıklar, bitkiler ve hayvanlar mertebesinden
geçerek en Kâmil varlık olan insana ulaşır. İnsan, aklı ve iradesiyle nefsini
terbiye ederek (Uruc Yayı) manevi basamakları tırmanır ve tekrar
Yaradan'ın katına yükselir. Bu süreç, bir ruhun farklı bedenlere girmesi değil,
ilâhî varlık nurunun Kâinattaki kesintisiz dolaşımıdır.
Âlem-i Misal
ve Ruhsal Tezahür (Tayy-i Mekân): Tasavvuf
metafiziğinde fiziksel âlem (Âlem-i Şehadet) ile saf ruhlar âlemi (Âlem-i
Ervah) arasında Âlem-i Misal (Semboller ve Suretler Âlemi) bulunur. İbn
Arabi'nin Fütuhat-ı Mekkiyye eserinde detaylandırdığı üzere, maneviyatı
çok güçlenmiş velilerin ruhları bu ara boyuta hâkim olabilir. Bu sayede
veliler, fiziksel bedenlerini terk etmeden aynı anda birden fazla yerde
görünebilir (Tayy-i Mekân) veya ilâhî hikmet gereği farklı sembolik suretlerde (Işık,
Kuş, İnsan vb.) algılanabilirler. Bu durum maddî bir dönüşüm değil, yüksek bir
ruhsal enerjinin misal âlemindeki yansımasıdır.
Bu üç gelenekten hangisindeki temel kaynak eserleri (Örneğin: Vilayetname, İlahi Nizam ve Kâinat veya Fütuhat-ı Mekkiyye)’dir.
ANADOLU
ERENLERİ VE TASAVVUF MENKIBELERİ VE VİLÂYETNAME-İ HACI BEKTAŞ-I VELİ:
15.yüz yılın sonlarında Uzun Firdevsi tarafından kâleme alınan bu eser, Anadolu'daki sözlü menkıbe geleneğini yazılı hale getiren en temel kaynaktır. Eserde madde üzerindeki ruhsal tasarruf ve "don değiştirme" motifi somut olaylarla anlatılır.
Güvercin ve
Doğan Karşılaşması Pasajı: Eserde Hacı
Bektaş-ı Veli'nin Horasan'dan Rum diyarına (Anadolu'ya) gelişi
anlatılırken, Anadolu erenlerinin (Rum Erenleri) manevî gözcülük yaparak
onun gelişini fark ettikleri belirtilir. Erenlerden Karaca Ahmet
ve diğerleri Hacı Bektaş'ın geçişini engellemek için manevi güçleriyle
sınırları kapatırlar. Bunun üzerine Hacı Bektaş-ı Veli, bir güvercin suretine
bürünerek Sulucakarahöyük'teki bir taşın üzerine konar. Rum Erenleri
içinden Doğrul Baba, bir Doğan (Şahin) suretine girerek Güvercinin
üzerine saldırır. Tam yakalayacağı sırada Hacı Bektaş tekrar insan
suretine döner, doğanı boğazından yakalar ve şöyle der: "Size barış ve
selam ile güvercin donunda geldik; siz ise bizi yırtıcı doğan donunda
karşıladınız. Eğer bundan daha mazlum bir yaratık bilseydik onun suretinde
gelirdik."
Pasajın Temel Mesajı: Bu anlatı, yüksek mertebeye ulaşmış bir velinin fiziksel yasaları aşarak farklı formlarda tezahür edebildiğini ve seçilen hayvan suretinin o kişinin ahlâkî mesajını (barışa karşı saldırganlık) doğrudan yansıttığını belgeler.
Spiritüalizm
ve Tekâmül Yasaları:
İlahi Nizam ve
Kâinat:
Dr. Bedri RUHSELMAN önderliğinde 1959 yılında derlenen ve Türk Spiritüalizm tarihinin en kapsamlı metni kabul edilen bu eser, varlığın maddeden manaya doğru kesintisiz yükselişini evrensel yasalarla açıklar.
Tekâmül ve
Geri Dönüşsüzlük Pasajı:
Eserin "Tekâmül"
ve "Ruhların Bedenlenmesi" bölümlerinde, evrendeki hiçbir
varlığın kazandığı idrak (bilinç) seviyesini kaybetmeyeceği vurgulanır. Metinde
bu yasa şu ifadelerle özetlenir:
"Kâinatta her şey daima ileriye ve daha mükemmele doğru hareket eder. Hidrojen atomundan başlayıp bitki ve hayvan bedenlerinde kazanılan tecrübelerle insan mertebesine ulaşan bir varlık, artık bu seviyenin altına düşmez. İnsan idrakine erişmiş bir ruhun tekrar bir hayvan veya bitki bedeninde Enkarne olması kâinat nizamında mevcut değildir; zira kazanılmış bir bilincin daha dar bir kalıba sıkıştırılması tekâmül yasasına aykırıdır."
Vazifeli
Varlıklar ve İniş Pasajı:
Eserin ilerleyen bölümlerinde, dünya okulundaki tüm derslerini tamamlayıp üst âlemlere (vazife planına) geçen varlıkların durumu incelenir. Metne göre bu varlıklar, zorunluluktan değil, tamamen sevgi ve vazife bilinciyle insanlığa rehberlik etmek üzere tekrar alt planlara (dünya yaşamına) kendi iradeleriyle inebilirler.
TASAVVUF
METAFİZİĞİ VE BOYUTLAR:
MUHYİDDİN İBN
ARABİ – FÜTUHAT-I MEKKİYYE;
13.yüz yılda İbni Arabi tarafından yazılan ve İslâm tasavvufunun ansiklopedisi sayılan Fütuhat-ı Mekkiyye, fiziksel dünya ile ruhlar âlemi arasındaki ara boyutları ve velilerin bu boyutlardaki tasarruflarını sistemleştirir.
Âlem-i Misal
(Hayal Âlemi) ve Surete Bürünme Pasajı:
İbn Arabi, eserin 8. ve 371. bablarında "Âlem-i Misal" (Semboller Âlemi) konusunu işler. Yazara göre Allah, ruhlar âlemi ile maddî âlem arasında bir köprü (Berzah) yaratmıştır; burada saf manalar somut şekillere, şekiller ise manalara dönüşür. İbn Arabi bu durumu şöyle açıklar: "Kâmil bir veli, nefsini arındırıp ruhsal gücü maddî bedenine hâkim kıldığında, tıpkı meleklerin insan suretine girmesi gibi (Cebrail'in Hz. Meryem'e insan olarak görünmesi), o da misâl âlemindeki tasarrufuyla dilediği bir surette görünebilir ve aynı anda farklı mekânlarda bulunabilir. Bu durum maddî bedenin değişmesi değil, ruhun suretler âlemindeki kudretinin yansımasıdır."
Devir ve
Bütüne Dönüş Pasajı:
Eserde varlığın "O'ndan gelip yine O'na döndüğü" hakikati işlenirken, her yaratılmışın (taşın, bitkinin, hayvanın ve insanın) kendi dilince Yaradan'ı zikrettiği ve İnsan-ı Kâmilin tüm bu varlık mertebelerinin özünü kendi içinde toplayarak tekrar mutlak kaynağa (Vahdet'e) ulaştığı belirtilir. Tasavvuf geleneğinde insanın kendi benliğini arındırarak "İnsan-ı Kâmil" (Olgunlaşmış İnsan) mertebesine ve oradan da Yaradan'ın katına ulaşma yolculuğu, Nefis Mertebeleri (Seyr-i Süluk Makamları) adı verilen yedi temel aşamadan oluşur. Muhyiddin İbn i Arabî, Mevlânâ ve Anadolu mutasavvıflarının eserlerinde detaylandırılan bu yolculuk, ruhun dünyevi karanlıktan sıyrılıp ilâhî nura karışma sürecidir.
Nefs-i Emmare
(Kötülüğü Emreden Nefis):
Bu makam, ruhun maddî bedene ve dünyevi arzulara tamamen teslim olduğu en alt basamaktır. Kur'an-ı Kerim'de Yusuf Suresi 53. ayette geçen "Şüphesiz nefis aşırı şekilde kötülüğü emreder" ifadesi bu makamı tanımlar. Bu merhalede kişi, tamamen içgüdülerinin, öfkesinin, kibrinin, kıskançlığının ve maddî hırslarının esiridir. Yaptığı hataların farkında değildir ve kendini haklı görür. Bu aşamadaki insan, henüz hayvanlık düzeyindeki dürtülerini aklıyla dizginleyememiştir. Tekâmül yolculuğunun başlaması için kişinin kendi kusurlarını fark etmesi ve bu karanlık durumdan uyanması gerekir.
Nefs-i Levvame
(Kendini Kınayan Nefis):
Kıyamet Suresi
2. Ayetteki: "Kendini
kınayan nefse yemin ederim" beyanına dayanan bu makam, vicdanın
uyanmaya başladığı ilk aydınlanma basamağıdır. Kişi yine hata yapabilir veya
dünyevi arzularına yenik düşebilir; ancak artık yaptığı kötülükten pişmanlık
duyar, kendini sorgular ve vicdan azabı çeker. İyi ile kötüyü ayırt etme
bilinci açılmıştır. İçsel bir savaşın başladığı yerdir. Kişi bir yandan dünyevi
alışkanlıklarına çekilirken, diğer yandan ruhunun sesini dinleyerek tövbe eder
ve kendini düzeltmeye çalışır.
Nefs-i Mülhime
(İlham Alan Nefis):
Şems Suresi 8.
Ayetteki: "Ona (nefse) iyiliği ve
kötülüğü ilham edene yemin olsun" ayetine işaret eden bu makamda, kalp
gözü aralanmaya ve ruh ilâhî mesajları almaya başlar. Kişi artık yalnızca
vicdan azabıyla değil, içinden doğan ilâhî ilhamlarla hareket eder. Cömertlik,
alçakgönüllülük, sabır ve tüm yaratılmışlara karşı derin bir şefkat duygusu
baskın hale gelir. Bu aşamada insan, evrendeki işaretleri ve doğadaki bilgeliği
okumaya başlar. Ancak ilhamın kibre dönüşmesi tehlikesi vardır; bu yüzden
kişinin bir rehber veya sağlam bir irade ile yoluna devam etmesi gerekir.
Nefs-i
Mutmainne (Tatmin Olmuş, Huzura Ermiş Nefis):
Fecr Suresi 27. ayetteki "Ey huzura ermiş nefis!" hitabıyla müjdelenen bu makam, şüphelerin ve korkuların ortadan kalktığı güvenli limandır. Kişi tam bir iç huzura, sükunete ve teslimiyete ulaşmıştır. Dünyevi kayıplar onu üzmez, kazançlar ise şımartmaz. İlahi adalete ve evrenin düzenine tam bir güven duyar. İnsan artık "Eren" veya "Veli" olma yolunda en kritik eşiği geçmiştir. Kalbi ilâhî aşkla dolmuş, maddî dünyanın geçici gölgelerinden kurtularak hakikatin özüne temas etmiştir.
Nefs-i Radiye
(Allah'tan Razı Olan Nefis):
Fecr Suresi 28. Ayetin ilk kısmı olan "Sen O'ndan razı..." ifadesine dayanan bu makamda, insan başına gelen her türlü olayı (acı veya tatlı, varlık veya yokluk) ilâhî bir ikram olarak kabul eder. Kişinin kendi kişisel istekleri ve şikayetleri tamamen silinmiştir. Evrende gerçekleşen her şeyin mutlak bir hikmete dayandığını idrak ettiği için, kaderine tam bir rıza ve sevgiyle boyun eğer. Benlik (ego) erimeye başlamıştır. Kişi artık "benim istediğim olsun" demek yerine, "Yaradan'ın muradı neyse en güzeli odur" bilinciyle yaşar.
Nefs-i
Mardiyye (Allah'ın Kendisinden Razı Olduğu Nefis):
Fecr Suresi 28. ayetin devamı olan "...O da senden razı olarak Rabbine dön" müjdesinin tecelli ettiği bu makam, kul ile Yaradan arasındaki sevginin karşılıklı onaylandığı yüce mertebedir. Bu makama ulaşan Veliullah (Allah dostu), artık Yaradan'ın güzel ahlakıyla ahlaklanmıştır. Herkese merhametle bakar, kimseyi kınamaz, insanlara ve doğaya şifa ve huzur dağıtır. Tasavvufta "Fenafillah" (Allah'ta yok olma) halinin yaşandığı yerdir. Kişinin kendi dar benliği ortadan kalkmış, yerini evrensel bir sevgi ve ilâhî bilinç almıştır.
Nefs-i Kâmile
/ Safiye (Olgunlaşmış ve Saflaşmış Nefis)
Yolculuğun
zirvesi olan bu yedinci makam, İnsan-ı Kâmil mertebesidir. Zerre olarak
başlayan varlığın, tüm evrenin bilgisini ve sevgisini içinde toplayarak tekrar
mutlak Bütün'e ulaştığı noktadır. Kişi, Yaradan'ın Rab (terbiye eden), Rahman
(tüm varlıklara şefkat gösteren) ve Rahim (özel merhamet eden)
sıfatlarının yeryüzündeki canlı bir aynası haline gelmiştir.
Hem Hak ile birlik içindedir hem de halkın arasına dönerek ("Bekabillah") insanlığa rehberlik eder. Tümden gelimle başlayan yaratılış halkası burada tüme varımla tamamlanır. Bu mertebedeki ruh için artık ölüm yoktur; o yalnızca mekân ve boyut değiştirerek sonsuz ilâhî okyanusta vazifesine devam eder.
KİTABIN BASILDIĞI YER MATBAA,
YAYINEVİ:
Aşıkça Yayınevi
Roman - 4
Özgün Adı
Üç Kangal Reenkarnasyon-Ruh Göçü
Yazarı: Songül DÜNDAR
Aşıkça Yayınevi
Genel Yayın Yönetmeni: Ahmet Hüseyin GÜRBÜZ
Kapak tasarımı: Erol SİLİ
Dizgi tasarım: Merve PEDER
Baskı: Nisan 2025
Boyutlar: 13,5 cm x 21 cm
Sayfa Sayısı: 160
Baskı ve Cilt: Âşık Ofset
Telefon: (0312) 395 71
42 WhatsApp: 0530 595 71 42
Sertifika No: 47397
ISBN:
978-625-97267-5-5
Bu kitabın tüm telif hakları yazara aittir.
Kendisinden izin alınmadan
yayınlanması, yazılı olarak çoğaltılması ve
bestelenmesi yasaktır!
Aşıkça Yayınevi- İletişim
İstanbul Cad. Elif Sok. Sütçü
Kemal İş Merkezi No: 7/193 İskitler / Ankara
Tel: (0312) 384 05 30
WhatsApp: 0530 595 71 42
e-posta: asikcayayınevi@gmail.com
Kaynak: DÜNDAR, Songül, 2025, Nisan, “Üç Kangal” s.4
ÖNSÖZ
Dost okurlarım, hepinizi sevgi ve saygılarımla
selamlıyorum...
Şimdiye kadar dokuz tane
kitabım okurlarıyla buluştu. Bunlar; öykü,
roman, araştırma,
şiir, inceleme ve derleme türünden kitaplardır. Eserlerimde halk kültürü
araştırmalarına ve halk kültürüne ağırlıklı olarak yer vermeye çalıştım.
Öykü ve romanlarımdaki konular halkımızın gerçek
hayatı... Halkımızın yaşanılan gerçeklerinden alıntılardır. Şiirlerimi
"Gülüm Ana" mahlasıyla yazmaktayım.
Bu defa fabl türünden, didaktik özellikte, Reankarnasyon/ruh
göçü içerikli "ÜÇ KANGAL" adlı romanımı siz değerli okurlarımı
buluşturmak istedim. Diğer romanlarımdan farkı; kahramanları çoğunlukla
hayvanlardan seçilen ve mesaj amacı
güden bir eserdir. Adından da anlaşılacağı gibi ana kahramanları kangal türü
köpeklerdir ve diğer hayvanlar da
rol almaktadır. Uzun süredir yayımlamayı
düşündüğüm “Üç Kangal" romanımın
çalışmaları; sevgili eşim ve eşitim, halk ozanı, öğretmen, araştırmacı, yazar, bağlama hocam Selahattin
Dündar'ın teşvikleriyle hız kazanmış oldu. Bilgi
ve görüşlerinden yararlandığım; halk ozanı, öğretmen, araştırmacı, yazar Selahattin Dündar; aynı zamanda benim tüm
kültürel ve edebî çalışmalarımın ve eserlerimin baş
danışmanıdır. Çok teşekkür ederim sevgili
eşim ve eşitim Âşık Selahattin Dündar.
Hedef kitlesi beşten yüz beşe olan, elinizdeki
"ÜÇ KANGAL" adlı romanımı siz değerli okurlarımın emin ellerine ve yüreğine emanet ediyorum.
Sevgi ve Saygılarımla
Songül DÜNDAR
Gülüm Ana (Araştırmacı-Şair-Yazar)”
Kaynak: DÜNDAR, Songül, 2025, Nisan, “Üç Kangal” s.7
BİBİ KIZI
Doğrudur! Songül DÜNDAR, namı diğer GÜLÜM ANA eşimdir ama en az bunun kadar önemlisi; çok iyi bir yazar, iyi bir araştırmacı, mükemmel şair/ozan, şahane bir öğretmen ve de bibimin kızıdır. Bizde baba tarafın kadınlarına bibi derler.
Güller açıptı bağın ay bibi gızı
Deli gönül durağın ay bibi gızı
Men burdayam sen orda ay bibi gızı
Can dayanmaz bu derde ay bibi gızı
Ne yaxşıdı ne yaxşıdı ne yaxşı
İki gönül bir olmak ay bibi gızı
Çaldım özümü daşa ay bibi gızı
Salma meni ataşa ay bibi gızı
Boş goyupsan yanımı ay bibi gızı
Yandırıpsan canımı ay bibi gızı
Ne yaxşıdı ne yaxşıdı ne yaxşı
İki gönül bir olmak ay bibi gızı
Bu Dündar'a hak deme ay bibi gızı
Kaş indirip yok deme ay bibi gızı
Can tutuşup yele ne ay bibi gızı
Biz yanarsak éle ne ay bibi gızı
Ne yaxşıdı ne yaxşıdı ne yaxşı
İki gönül bir olmak ay bibi gızı
Songül Hanım, eşim olmaktan daha öte hayat
yoldaşımdır, yol arkadaşımdır, sırdaşımdır, dert ortağımdır. Başım dara düştüğünde ona seslenmişim. Dar günümde dost
ile düşmanı onun varlığında tanımış, dar günleri
onunla aşmaya çalışmışım ve ona seslenmişim.
Başım dara düştü yetiş sevdiğim
Dost ile düşmanı tanıdım bugün
Can feda diyenler kaçtı gül yüzlüm
Gerçek kahramanı tanıdım bugün
Başkaldırdı bana boyun eğenler
Boyun eğip başı yere değenler
Emmi dayı bacı gardaş yeğenler
Darda yâd olanı tanıdım bugün
Âşık Dündar bu mu dünya düzeni
Dost belledim dört yanımda gezeni
Eyliğimi bir kâlemde çizeni
Muhannet insanı tanıdım bugün
Hanımım, hatunum, çocuklarımın annesi Songül
DÜNDAR, dağlar ardına düştüğümde hasretimi haykırdığım tek seslencem olmuştur. “Başı Duman Duman Sıralı
Dağar!" derken, "Nerde bu
gönlümün maralı dağlar?" diyebilmek için yürek
yangımı üç dörtlükle ve sazımla haykırırken, seslenmişim.
Nazlı yarla kestin benim aramı
Başı duman duman sıralı dağlar
Yüreğime koydun derdi veremi
Sinem delik deşik yaralı dağlar
Kervanlar aşırdın üstten bel verdin
Tünel açtın kestirmeden yol verdin
Bana mecnun gibi ıssız çöl verdin
Bahtımı eyledin karalı dağlar
Dündar der ki: “Bu mu senin eserin?
Derman kâr eylemez derdim çok derin
Bir selam getirin bir haber verin
Nerde bu gönlümün maralı dağlar?..
Eşim, eşitim, baş yoldaşım ve hayat arkadaşım en
zor anlarımda umut kaynağım olmuştur. Hastalığımda
ilacım, hapislerde duvarların ötesinden elimi uzattığım
umut halatım olmuştur. Bir ömür boyu benim için akıttığı inci tanesi gibi gözyaşları aşkımızın hayat iksiri olmuştur.
Gözyaşların tane tane incidir
Bir bir ipe dizdim teldedir Gülüm
Hoş bakışın gözlerinden solmasın
Cennetler yeşili daldadır Gülüm
Dünya dedikleri çılgın bir derya
Kimiler kanatlı kimiler yaya
Kara gündür gelir geçer derler ya
Nağme nağme çalan teldedir Gülüm
Zor günleri dönüp dönüp anma ha
Ömür boyu böyle gitmez kanma ha
Güzel günler gelmeyecek sanma ha
Topla çıkar çarp böl eldedir gülüm
Dündar yâr elinden deva ararsan
Yaram, aha şurda, eğer sararsan
Nerde kaldı aşkım diye sorarsan
Şapkası göründü yoldadır Gülüm
Gülüm diye hitap ettiğim ve yedi yıl boyunca
beklediğim soyadını adına ekleyen, Songül ELYILDIRIM DÜNDAR'a sanat mahlası olarak, halk ozanlığı geleneğine
uygun şekilde “GÜLÜM” mahlasını vermiş olmam, kayın validem ve emmimin kızı, ESMER ANA'nın da hitap
tarzıydı. Yanına ANA sözcüğünü öneren Ozan Rıza KÜÇÜKDOĞAN'in
bu
önerisi de eklenince; bana da sanat öğretmeni
olarak "GÜLÜM ANA" mahlasını onaylamak kaldı.
Şiir ve saz ustası olduğum Gülüm Ana, çok iyi bir şair, nota ile saz çalıp türkü söyleyen halk ozanı olmanın yanı sıra, çok iyi bir araştırmacı ve yazar olarak tüm otoritelerin takdirini kazanmıştır. Danışmanı da olduğum araştırmacı yazarlığının başarısını, yüksek mühendislik diploması ve öğretmenlik mesleği gibi çok başarılı olduğu hususunda ben de otoriteler gibi düşünmekteyim. Elinizdeki "ÜÇ KANGAL" adlı roman tadındaki fabl özellikli, araştırma kokulu eseri de başarının zirvesindeki eserlerden birisidir.
Songül DÜNDAR'ın “Üç Kangal” adlı romanı; "Ruh göçü"/ Reenkarnasyon anlatımını içeren bir eserdir. Reenkarnasyon; bilimsel olmaktan daha çok felsefi ve dini bir konsept ve de metafiziksel bir fenomendir, olgudur. Reenkarnasyon/Ruh göçü, yani ölümden sonra ruhların başka bir vücuda yeniden ve sürekli geçişi, başka bir deyişle "Devri Daim" hususuna inanan ve inanmayan insanlar, dünya nüfusu bakımından karpuz gibi ikiye ayrılmış durumdadır. Ben inananlardanım... Elbet ki Reenkarnasyon/Ruh göçü yukarıda da ifade etmiş olduğum gibi konusu itibariyle müspet bir bilim değildir. Varsayımlardan ibaret bir bilgi ve kültürel birikimdir. O bakımdan da herkes inanıp, inanmamakta özgürdür. Ne inananları "niçin inanıyorsun diye suçlamaya?" ne de inanmayanları "Niçin inanmıyorsun diye?" yermeğe kimsenin hakkı yoktur; ancak bir gerçek vardır.
O da yazarımız Songül DÜNDAR, bu romanında
konuyu çok başarılı bir yöntemle ve tüm yönleriyle
ele almış, incelemiş ve bizim hizmetimize sunmuştur. Bu
gerçeği okuyunca göreceksiniz. Tüm okurlarımız adına; kitap danışmanı olarak
kendisine teşekkür ediyor, başarılarının
devamını diliyorum.
İyi Okumalar...
Âşık Selahattin DÜNDAR
(Öğretmen/Araştırmacı/Yazar)
Kaynak: DÜNDAR, Songül, 2025, Nisan, “Üç Kangal” s.11-15
ÖZ GEÇMİŞ
SONGÜL DÜNDAR VE ESERLERİNİ TANIYALIM:
1955 yılında Kars'ın Merkez Dikme köyü'nde doğdu. İlkokulu köyünde, ortaokulu ve liseyi;
Kars Cilavuz İlköğretmen Okulu'nda okudu. Öğretmen okulundaki başarısından dolayı, Ankara Yüksek Öğretmen Okulu'na seçildi. Ankara Üniversitesi Fen Fakültesi'nden kimya öğretmeni olarak mezun oldu. Öğreniminin devamında, Ankara Üniversitesi Kimya Yüksek Mühendisliği bölümünü bitirdi, ancak öğretmenlik mesleğini tercih etti. İlerleyen yıllarda Anadolu Üniversitesi Adalet Yüksek Okulunu da bitirdi.
Ankara/Hasanoğlan Öğretmen Okulu, Ankara/Mustafa Kemal Lisesi ve Ankara /Ayrancı Lisesi'nde kimya öğretmeni olarak görev yaptıktan sonra, emekli oldu.
Asıl adı Songül Elyıldırım Dündar'dır. Öğretmenlik mesleğinin yanı sıra yazarlık vasfını da kullanan Songül DÜNDAR; öykü, roman, şiir ve araştırma türünden kitaplar yazıp yayımladı.
"Gülüm Ana" mahlasıyla şiir yazıyor, bağlama çalıyor. Kendi yaptığı, kendine özgü bestelerini, Âşık Selahattin Dündar, diğer ozanlar ve bestekârlar tarafından bestelenen şiirlerini sazının eşliğinde seslendiriyor. Âşık Dündar aynı zaman da şiir ve saz hocasıdır. Ozanların ve bestekârların bestelediği 30'un üzerinde şiiri vardır. Aşık Selahattin Dündar'ın yanı sıra, bu ozan ve bestakârlardan bazıları; Mehmet Kundak, Ersin Erilhan, Umut Yurdusar, Erdoğan Tozoğlu, Ramazan Özyurt, Mustafa Çalık, Hüseyin Kartal...
YAYIMLANAN KİTAPLARI:
"ŞOFÖR AGA" Öykü,
"SAVAŞLARIN KADINI" Roman,
"CEZO GARDAŞ" Roman,
"DAMLADAN DERYAYA"/ Dündar Meclisinde
Atışmalar/Araştırma, Derleme, İnceleme,
"HİNGİLLEME" Terekeme/Fıkra ve
Gülmeceleri,
"BİZİM ELLER/ Âşık Selahattin Dündar
Şiirleri,
"YARALARIM/Öğretmenin Gözyaşları" Roman
"GIMIŞMA"/ Terekeme Fıkra ve
Gülmeceleri.
"SEVGİ GÜNEŞİ”/Şiir, "Öykülerle/ KARS"; Kars yöresinin 25
kadar yazılarıyla birlikte oluşturuldu.
Yazar, kitaplarının tamamında halk kültürü
araştırmalarına ve halk kültürüne ağırlıklı olarak yer vermiştir. Eserleri toplumsal içeriklidir.
Örneğin: "Şoför Aga” adlı öykü kitabı, “Savaşların Kadını” adlı romanı, "Cezo Gardaş" adlı romanı ve "Yaralarım/ Öğretmenin Gözyaşları" adlı romanı konu ve içerik olarak gerçek yaşamdan, yaşanmışlıklardan oluşmaktadır.
"Damladan Deryaya/Dündar Meclisinde Atışmaları", Hingilleme/Terekeme Fıkra ve Gülmeceleri", "Gımışma/ Terekeme Fıkra ve Gülmeceleri" ve "Bizim Eller/ Âşık Selahattin Dündar Şiirleri" araştırma kitaplarıdır.
Romanlarındaki akış yoğunluğu, “Halk Kültürü”
ile bezenmiştir. "Damladan Deryaya" adlı araştırma ve inceleme
kitabı âşıklık geleneğindeki "Atışma Geleneğine" çok önemli bir hizmet olarak seçkin yerini almıştır.
Yazar, Türk Halk Kültürü Araştırmaları Kurumu
(HAKAK) tarafından 2016 yılı: "Türk
Halk Kültürüne Hizmet Ödülü" ne layık görülerek "Plaket" ve "Onur
Belgesi" ile ödüllendirilmiştir.
"Dünya Âşıklar Şairler Yazarlar Derneği" tarafından, "Atışma Geleneğine Hizmet Ödülü" adı altında "Plaket" ve "Onur Belgesi” ile ödüllendirilmiştir.
"Şoför Ağa" Öykü kitabını, yayımlandığı yıl, TRT tarafından haftanın kitabı seçilmiştir. Öykü kitabındaki öykülerin tümü didaktik (öğretici) nitelik taşıyan, yaşanmış öykülerdir. Kitaplarındaki bazı deyimler Araştırmacı-Yazar Nail Tan tarafından Türk Dil Kurumu'na işlenmiştir ve literatüre geçmiştir.
Songül DÜNDAR, "Kültür Çağlayanı Dergisi” ve "Âşıkça Dergisi" nin yazı kurulundadır. Bir Harf, Nesir Yarışmasının Jüri Üyeliğinde bulunmuştur.
Araştırmacı, öykü, roman yazarlığının yanı sıra
Kars Ölçek Gazetesi, Serhat
Birikim Gazetesi ve birçok internet sitesinde köşe
yazarlığı yapmaktadır. Bunlardan bazıları;
www.hurturk.com.tr, www.usid.org.tr ve birçok internet sitesinde
makaleleri yayımlandı ve yayımlanmaya devam etmektedir.
Yayımlanan makale sayısı 450'yi aşkındır.
Songül DÜNDAR'ın makalelerinin, şiirlerinin,
öykülerinin yayımlandığı dergilerden
bazıları; Kültür Çağlayanı Dergisi, Âşıkça Dergisi, Kültür
Nehri Dergisi, Azerbaycan'ın Sesi Dergisi, İLESAM
Dergisi, Yeniden İMECE Dergisi, MEYAD BÜLTENİ ve İMBİK Dergisi, uluslararası yayın
yapan Anadolu. Life Dergisi, www.AnadoluLife…
Songül DÜNDAR'ın edebî yazılarına, şiirlerine birçok ansiklopedilerde ve antolojilerde yer verilmiştir. En kapsam olanları, "Türkiye Edebiyatçılar ve Kültür Adamları Ansiklopedisi" ve "İLESAM" Ansiklopedisidir. Azerbaycan’da yayımlanan, "Türk Şiirinde Eşq" Ansiklopedisinde "Aşk Benliğimdir" şiiri Azerbaycan Türkçesi'yle yer almıştır.
Ozanlar/Âşıklar Antolojisi ve 2020 Halk Şairler Antojisi'nde birçok şiirleri yer almıştır.
"Vatan Konulu Şiirler Antolojisi"nde: "Vatan" adlı şiiri Türkçe ve İngilizce olarak yayımlandı. Ayrıca ILESAM Ansiklopedisinde "Vatan" şiiri, Yol Dergisinde: "Vatan", "Ankara" adlı şiirleri, birçok şiiri de Kültür Çağlayanı Dergisi'nde makaleleriyle birlikte yayımlandı. “Kâlemlerden Evran" adlı şiiriyle Kars ilimizi temsil etmiştir. "Can Sarı Dökülen/AHİNAME Antolojisinde "Meslekler Piri Ahi kamış" şiiri "Kar Gülleri" adlı Antolojide yer aldı.
2023 Altı Şubat Depremlerinde: "On Bir Vilayeti
Yıktı Depremler" adlı destansı
şiiri yüksek tirajlı uluslararası MESAM Vizyon dergisinde
yayımlanmıştır. Destancılık geleneğinin büyük üstatlarından Âşık Ali GÜRBÜZ'ün
doğumunun 100. yılı anısına düzenlenen destan yarışmasında:
"Bizim Kadınlar" adlı destanı mansiyon ödülü aldı.
"Türk Uşag Edebiyatı Antolojisi “nde "Küçük Prens" adlı masalı Azerbaycan Türkçesi'ne "Balaca Şahzade" adıyla, çevrildi.
Ozanlık/Âşıklık Geleneğini zaman zaman yurt içi ve yurt dışında temsil etti. Özellikle "Kıbrıs Barış Harekâtı” nın 50. Yıl Kutlamaları nedeniyle Hacettepe Üniversitesi, ASBÜ, Türkiye Kıbrıs Büyük Elçiliği ve Kuzey Kıbrıs Cumhurbaşkanlığı tarafından düzenlene: "Kibris’ta Destanlık Geleneği" konulu “II. Lefkara Edebiyat Şöleni” beş gün süreyle:
(12-17 Mayıs 2024); Prof. Dr. Özkul ÇOBANOĞLU, Dr. Sacide Fikret ÇOBANOĞLU ve Aşık Selahattin DÜNDAR ile birlikte Kıbrıs'ı karış karış sesi ve sazıyla dolaşarak, kadın ozanlık geleneğini temsil etmiştir. Çeşitli konularda akademik konferanslar vermiştir. Çok sayıda TV ve radyo programlarına katılmıştır.
"Uşak Üniversitesi, TÜRKSOY, OZAN-DER ve İLESAM (Türkiye İlim ve Edebiyat Eseri Sahipleri Meslek Birliği)"' n de; 2017, Molla Penah Vagif Yılı sebebiyle, bilimsel konuşmaları, Can Dostlar Cem Evi Kültür Derneği'nde "24 Kasım Öğretmenler Günü" konulu konuşması, Pir Sultan Abdal Kültür Derneği Mamak Şubesinde "Türk Kadınının Seçme ve Seçilme Hakkı" ve "İnsan Hakları Evrensel Bildirgesi” konulu konuşmaları yer almıştır.
2021 Ocak ayında Uluslararası Türk Kültürü Teşkilatı'nın (TÜRKSOY) düzenlediği Türk Dünyası'nın Öncüleri:
20 "Âşık Şenlik" konusuna
konuşmacı olarak katıldı. Kapodokya Üniversitesi'nin düzenlendiği:
"Âşık Sanatı Sempozyumu"na "Terekeme Kültürü ve Âşık Şenlik Kolunun Sürdürülebilirliği" konusunu çevrimiçi /internet üzerinden sundu.
Türksoy (2021) Âşık Elesger konulu sunuma konuşmacı olarak katıldı. İLESAM (2025) ve AÌBV (2025) "Âşık Elesker ve Anadolu'da İzleri" konulu konferans verdi.
Çanakkale On Sekiz Mart Üniversitesi Türk Dili ve Edebiyatı Doktora Öğrencisi Ahmet ÇIKAN tarafından
Eğitimci-Yazar Songül DÜNDAR'ın Âşıklık yönü ve “Gülüm Ana”
mahlasıyla yazdığı şiirlerin incelenmesi başlığıyla bildirinin sunumu yapılmıştır.
Şehit Hüseyin Gültekin Bilim ve Sanat Merkezi
öğrencisi Elvin KOÇ'un, Zeynep
Satı
YALÇIN danışmanlığında "Kadın Aşıkların Çağımızdaki Sorunları; Songül
DÜNDAR Örneği” başlığıyla
hazırladığı bildiride aynı zamanda Songül DÜNDAR'ın âşıklık yönü de
anlatılmıştır. (Oturum Başkanı: Doç. Dr. Ünsal Yılmaz YEŞİLDAL/ Akdeniz
Üniversitesi Türk Dili ve Edebiyatı
Bölümü Öğretim Üyesi)
Ayrıca Songül DÜNDAR'ın edebî
çalışmalarıyla ilgili çok sayıda
makaleler yazılmıştır. Songül DÜNDAR, sosyal yönden de etkin bir yazardır.
Görev aldığı sosyal toplum kuruluşları şöyledir: "Ankara
Azerbaycan Evi Derneği
Yönetim Kurulu Üyesi", İLESAM "İlim ve Edebiyat Eserleri Sahibi Meslek
Birliği Radyo-
TV ve Yayın Kurulu Üyesi", MESAM Müzik Eserleri Sahipleri Meslek Birliği üyesi, MESAM Vizyon Dergisi Danışma Kurul ve MESAM Üyesi,
Halk Kültürü Araştırmaları Kurumu (HAKAK) üyesi ve "Dünya
Söz Akademisi Derneği" (DÜSAD) Yönetim Kurulu Üyesi, (KAI) Serhatlılar
Birliği Danışma Kurulu Üyesi ve (USİD) Uluslararası Sanat ve İlim Derneği Üyesidir.
Yazar; evli ve iki çocuk annesi olup,
kitaplarının danışmanlığını yapan eşi; Halk Ozanı Selahattin DÜNDAR, kendisi gibi öğretmendir.
Ahmet Hüseyin GÜRBÜZ
Âşıkça Derneği Kurucu Başkanı
Kaynak: DÜNDAR, Songül, 2025, Nisan, “Üç Kangal” s.17-22
İÇİNDEKİLER:
Eserlerini Tanıyalım, Öz Geçmiş, Songül DÜNDAR, Birinci
Bölüm: Ayaz; İkinci Bölüm: Herkül, Üçüncü Bölüm: Köpekler Sahibine Candır; Dördüncü Bölüm: Gurbet Günleri;
Beşinci Bölüm: Ah O Eski Günler; Altıncı Bölüm:
Yalnızlık Allah'a Mahsus; Yedinci Bölüm:
Ruh Göçü Serüvenim ve Köpek Bedenim; Sekizinci
Bölüm: Köpek ve Ölüm; Dokuzuncu Bölüm: Ruh Göçünde Bildiklerim; Onuncu Bölüm; Gözümde Devri Daim ve Dört Kapı Kırk Makam; Sözlük; Kaynakça…
Kaynak: DÜNDAR, Songül, 2025, Nisan, “Üç Kangal” s.154
KİTAP
Bilginin kaynağı bilim beşiği
Sözümüz kitaptır dilimiz kitap
Yarınlara odur umut ışığı
Özümüz kitaptır halımız kitap
Okundukça insan beynini açar
Her biri apayrı güzellik saçar
Bilgeler onunla beslenir coşar
Hızımız kitaptır yelimiz kitap
Karanlığı siler yakar ateşi
Arasan bulunmaz benzeri eşi
Uygarlık simgesi fikir güneşi
İzimiz kitaptır yolumuz kitap
Kaynaktan alınan süzme bilgiler
Okunur yazılır bitmez ezgiler
İçimize doğar yüce sevgiler
Nazımız kitaptır gülümüz kitap
Gülüm Ana der ki ufkum açılır
Kana kana eşsiz bilgi içilir
Işık olur yeryüzüne saçılır
Sazımız kitaptır telimiz kitap
Gülüm Ana/Songül DÜNDAR
Kaynak: DÜNDAR, Songül, 2025, Nisan, “Üç Kangal” s.154
Paganizm
Paganizm, tek Tanrılı
dinlerden önce ortaya çıkan ve günümüzde etkinliğini sürdüren çok Tanrılı
dindir. Bu dinde, dünya ve evrende var olan her cismin ruhu olduğuna inanı-
lir. Şamanizmle birçok ortak noktası
bulunan Paganizmin tarihi, antik çağlara kadar
uzanıyor.
Günümüzde Neopaganizm adını alan dinin en
önemli sembollerinden bir ağaçtır. Ağaç, yeniden
doğumun, tabiat insanın özgürlüğünü ve ruhu
simgeler. Diğer her şey gibi
ağaçların da canlı olduğuna inanan paganlar
genelde şehirden uzakta, ormanlarda ve kırsal alanlarda yaşar.
Paganizm Nedir ve Neye İnanır?
Paganizmde tek Tanrı İnancı
yoktur! Evrendeki her canlı ve her cisim Tanrı'nın
bir yansımasıdır. Dünyanın ve evrenin sonsuz olduğuna inanan Paganların çoğu
Reenkarnasyona inanır. İnsan tekrar tekrar ve her defasında başka bir
canlı ya da cisim olarak dünyaya gelir. Bir başka
inanışa göre, önceki hayatında kötülük yapanlar, böcek ya
da taş parçası olarak dünyaya gelir.
Paganizm aynı zamanda bir inançlar
bütünüdür ve birden fazla dini kapsar. Bazı kaynaklara göre Şamanizm ve Animizm gibi doğayı
merkezine alan dinler de pagan inancının bir parçasıdır. Ağaç dışında en önemli
simgelerden bir diğeri beş köşeli
yıldızdır. Her bir Köşe Yıldızı, suyu, ateşi, toprağı
ve havayı simgeler. Cennetin de Cehenneminde dünyada olduğuna
inanan Paganlar, kötü ruhları defetmek için çeşitli ayinler ve ritüeller
düzenler. Liderleri transa geçerken kötü
ruhlarla iletişime geçer ve onları kabilesinden uzaklaştırmaya çalışır.
Yüzyıllar boyunca Şamanizm, Animizm ve Panteizm gibi inançlar Paganizmin
temelini oluşturmuştur.
Kaynak: DÜNDAR, Songül, 2025, Nisan, “Üç Kangal” s.124
Pagan Ne Demek?
Paganizm dinine mensup olan kişilere
Pagan denir. Paganlar üç ayrı gruba ayrılır:
1-Neo Pagan: Modern
Paganları tanımlamak için kullanılır. Düsturları içerisinde hiçbir canlıya
zarar vermemek, doğanın içinde
yaşamak, az tüketmek ve yardımlaşma yer alır.
2- Mezo Pagan: Mezo
Paganlara göre evrendeki her şey kusursuz bir
uyum içerisindedir. Bu uyumun bozulmaması için insan,
çevresiyle ve diğer canlılarla barışık bir yaşam sürmelidir. Diğer Paganların aksine ayin düzenlemezler
ve bireycidirler. Bazı Aborjinler ve Kızılderili
kabileler, Mezo Pagan olarak
nitelendirilmektedir.
3- Paleo Pagan: Diğer
kültürlerden ve dinlerden en az etkilenen
paganizm türüdür. Paleo Paganlara göre dün ve yarın yoktur. Sadece bu an vardır. 1960'lı
yıllarda ortaya çıkan Hippi topluluğunun sloganlarından biri "Anı
Yaşa" idi. Bu slogan, Paleo
Paganizm'in inancının temelini oluşturur. Liderlerinin
hayvanlarla ve ağaçlarla konuştuğuna inanılır.
Kaynak: DÜNDAR, Songül, 2025, Nisan, “Üç Kangal” s.125
Kelt Mitolojisi:
Kelt Mitolojisi, en yalın tanımıyla "Kelt Politeizmi” nin mitolojisidir. Keltler, Tarih öncesi ve ilkçağ döneminde Avrupa'da yayan ve günümüzde altı ulustan bir halktır. Dört bin yıl kadar önce Keltler, ana vatanları olan Orta Avrupa'dan göç ederek özellikle Büyük Britanya Adaları'na ve Galya'ya yerleştiler. Demir çağında Britanya ve İrlanda'nın sakinlerini Keltler oluştuyordu. Savaşçı ve avcı oldukları kadar mükemmel çiftçiydiler. Tekerli pulluğu ve fıçıyı icat ettiler. Kaynak: DÜNDAR, Songül, 2025, Nisan, “Üç Kangal” s.125
İslâm'da Ruh Göçü:
Kur'an'da tenasühle (ruh göçüyle) ilişkili bazı
Batıni (üstü Ruh Göçü'nü savunan akımlar,
özellikle Batinîler kapalı,
sembolik) ifadeler olduğuna inanırlar. Ruh göçünün İslâm'da var olduğunu savunanlar şu ayetleri
delil olarak gösterirler:
1- "Allah'ı nasıl inkâr edersiniz ki, ölü
idiniz sizleri diriltti.
Sonra sizleri yine öldürecek, sonra yine diriltecek, sonra da döndürülüp ona götürüleceksiniz.
2- Aranızda ölümü takdir eden bizi ve bizim
önümüze geçilmez. Böylece sizin yerinize
benzerlerini getirelim ve sizi bilmediğiniz bir yaratılışta tekrar var edelim diye böyle yapıyoruz."
Mevlânâ Celâleddin Rumî'nin ve Yunus Emre'nin şu sözlerinde de reenkarnasyonun ima edildiği
düşünülmektedir. Bu düşünceler, tasavvufu yeterince özümsemiş düşüncelerdir.
"Ben de canlı varlıkken öldüm, yetişip gelişen bitki oldum; bitkiyken öldüm, hayvan biçiminde tezahür ettim. Hayvanlıktan geçip öldüm, insan oldum; öyleyse ölmekten korkmak niye? Hiç daha kötüye dönüştüğüm, alçaldığım oldu mu? (Mevlânâ Celâleddinî Rumî)"
"Ete kemiğe büründüm, Yunus oldum görüldüm.
Her dem yeni doğarız, bizden kim usanası? (Yunus Emre)"
Gnotizm etkisi altındaki Dürzilik
ve Nusayrilik gibi bazı Şiî ve
Alevî Mezheplerde de ruh göçüne inanılmaktadır. Örneğin:
Yaşar Nuri ÖZTÜRK'e göre Reenkarnasyon, hayatın en muhteşem gerçeklerinden biridir.
Kaynak: DÜNDAR, Songül, 2025, Nisan, “Üç Kangal” s.116
ARAŞTIRMACI YAZAR, ÂŞIK SAZ USTASI
GÜLÜM ANA VE ”ÜÇ KANGAL” KİTABI:
Araştırmacı
Yazar, Âşık Saz Ustası Gülüm Ana, elimizdeki
bu eser (Üç Kangal) ile dizgi, baskı, düzeltmeler, tasarım yönünden eleştiriye
uğrayacağı şüphesizdir. Kıymetli şairin kendisinden kaynaklanmadığını
sandığım bu tür hatalar, kitabında elbette değer kaybı yapmayacaktır; ancak
umarım ilerleyen baskılarda bu tür hatalar da giderilerek, eser layık olduğu
değere ulaşarak çıkacaktır.
Ön sayfada yer
alması gereken (Basıldığı şehir, basıldığı yıl ve ne kadar basıldığı)
bilgilerinden bir kısmına, diğer kitaplarının çoğunda da gördüğümüz gibi aynı
kusuru burada da görmekteyiz. İstatistikî bilgiler gereği ve ileride yapılacak Kitap
Katalogları ve Şehir Yıllıkları, Antolojiler için gerekli bilgilere
ulaşmak bu kitapta da zor olacaktır. Şairinden değil; ama basan yayıncı ve
dizgiciden kaynaklanan bu tür hatalar, kitabın kalitesini düşürmektedir.
Basılan kitapların nerede, kaç yılında, kaçıncı baskı olarak ve ne kadar adet
basıldığı mutlaka belirtilmelidir. Eserin ve yazarının, hangi yıllarda
yaşadığı, kitabının hangi şehirde basıldığı, hangi matbaada ne kadar baskı
yaptığı konusunda, tereddütlere ve kargaşaya meydan vermemek gerekmektedir.
Bu bilgiler
araştırmacılar, bilim adamları ve şehir yıllıkları, antolojiler, kataloglar,
bibliyografya çalışması yapanlar için önemli bir bilgi olup, bu bilgilere
ulaşmak isteyenleri zor durumda bırakmaktadır.
Çoğu
kitaplarda olduğu gibi bu kitapta da ilk sayfada kitabın kompozisyonuna dikkat
edilmeyerek yazarın ismi en üst kısma yazılmamıştır. Halbuki yazar kimi
kitaplarını imzalayıp takdim ederken, belli bir aralıktan sonra, yazarın ismi
yazılmalı ve yazar kitabını imzalamak istediğinde, yazara kolaylık olması
bakımından bu boşluğa, yazarın ismini tekrar yazmasına gerek kalmadan hemen
yanına ‘..den, …dan” ekleyerek yazacaklarını yazıp imzalaması için biraz boşluk
bırakılmalıdır.
En alta bir
yere de kitabın ismi ve yayıncı ismi ve onun altına da mutlaka yayınlama yılı
yazılmalıdır.
Türkçe, tarihe
damgasını vurmuş, “yedi iklim, beş kıtada, küre-i arzın mutlak sahibi olan,
İlâhî Kelimetullah’ı yeryüzünde hâkim kılmak isteyen, Allah’ın yeryüzündeki
halifesi, atalarımızın hükmettikleri topraklarda, hüküm sürmüş, söz söylemiş,
söz dinletmiştir. Türkçenin gelişerek zenginleşerek gittiği her yerde şehit
verdiği gibi kendi Türkçe kelimelerini de gittiği her yere vererek ve oradan
benimsediği yeni kelimeleri de kendi bünyesine katarak, toprak sahibi olduğu
gibi kelime sahibi de olarak, o halkın diline, dinine, tarihine, kültürüne ve
sözüne de yerleşmiştir.
Bunun için
güzel Türkçemizi, oya gibi ören, nakış nakış işleyen, kelimeleri bir ipliğe
dizer gibi ilmek ilmek sıralayan şair yazar ve sanatçılar, Türkçemizin
kullanımı konusunda özellikle dikkatli olmak durumundadırlar. Şair ve yazarlar,
aydınlarımız, geleceğimizi yönlendiren hedef gösteren, ufuk açan, halkımızın
heyecanlarını diri ve canlı tutan önderlerdir.
Türk İmlâsı Watssap’ta, internette, telefonlarda, yazarken ve bilgi aktarırken, herkesin aklına göre, her istediğinde sık sık değişmesi gereken bir sistem değildir. Kaçınılmaz farklılıkların dışında, İmlâda Birlik Sağlanabilmesi için ısrarla Türkçenin kurallarına uyulması şarttır.
Millet olarak
kalmak, zamana ve asırlara karşı koymak, Türk Dilinin gelecek kuşaklara
bozulmadan ve yozlaşmadan taşınabilmesi imlâdaki birliktelik ile mümkündür.
İmlâdaki birliktelik millî güvenlikte, millî savunmadaki birlikteliktir. Bunun
için sanatçılara büyük vazife düşmektedir.
Bir memlekette
sanatçılar eser veremez, yazarlar araştırmacılar susar, şairler toplumun
dertlerini, halkın duygularını terennüm etmezse, o memleket hastalanır.
Sevenleri ölür, hayat damarları felçli, beyni saralanır. Yaşamı besleyen
nehirlerni kurur. Bunun için sanatçı da anlattıklarını bir su gibi berrak,
hâkimler gibi doğru anlatacaktır. Sanatçı böyle büyük olur, sanatçı böyle
gelecek kuşakları besler; böylece: her tavır her davranışı her konuşması her
sözü, sohbeti, onu anlatır… Sanatçının yazdıkları, okudukları odur. Onun için
halk arasında meşhur bir söz vardır: “Söz sahibinindir!..”, “Söz sahibini
anlatır…” derler. Her söylediği söz, onu söyler onu sesi, onun ruhu, onun
içinden geleni, onun düşüncesinin karşıya aksi, yansımasıdır. Kişinin, insanın,
sanatçının konuştuğu kelimeler, söylediği sözler odur.
Birisi Songül
DÜNDAR’ı okuyorum dediğinde söz sanatlarından Mecaz yapmış olsa da:
Okuyucu: “Songül DÜNDAR’ın, eserlerin okuyorum.” demek ister. Büyük
sanatçıların öğrencileri, okuyucuları da seviyeli olur. Büyük olur. Onlarlar
büyür, çoğalır, asla eksilmez!..
Büyük
sanatçıları büyük şehirler besler, büyük buluşlar devâsa laboratuvarlarda
gerçekleşir. Dev marketler, büyük ve göklere uzanan binalar büyük şehirlerde
serpilir. Koca koca balinalar, yunuslar, köpek balıkları okyanuslarda yaşar.
Küçük şehirlerin kabına büyüklük sığmaz.Bu sebeple hakiki sanatçılar da büyük
şehirlerde yetişir ve milletin sesi olur; sedası, dört bir yanda yankı
bulur.
“Âvazeyi bu
âleme Davut gibi sal,
Bâki kalan bu
kubbede bir hoş seda imiş…” diyen Şair Bâki gibi zamana ve asırlara direnerek, karşı koyarak ebedîleşirler…
Şairlerimizden
Mehmet Emin Yurdakul:
“Şairleri
haykırmayan bir millet
Sevenleri
toprak olmuş, öksüz çocuk gibidir.” Der.
“Şair, sen üzüldükçe ve öldükçe yaşarsın”
Araştırmacı
Yazar ve Âşık Saz Ustası Gülüm Ana, diğer
sanatçılarımızın da methine mazhar olarak, verdiği eserlerle, asırlara meydan
okumağa hazırlanıyor. Kendisine bu yolda başarılar dilerken, nice güzel eserler
meydana getirmesi için kendisinde güç ve kuvvet bulmasını temenni eyliyorum.
